Künye Günün Haberleri Sitene Ekle Ana Sayfa Yap Üye Ol Üye Girişi İletişim
  KURAN ÇALIŞMALARI     SÜNNET-HADİS     İSLAM DÜŞÜNCESİ     HUKUK-İKTİSAT-FIKIH     USÛL-METODOLOJİ     DİNLER TARİHİ     KİTABİYAT  

Arama

M.Beşir Eryarsoy Hocamızla Demokrasi Üzerine Röportaj

Atasoy Müftüoğlu / Tarihsel Zamanları Etkilemek

Kürşad Atalar'la Toshihiko İzutsu ve oryantalistler üzerine...

İnsan ve İstibdâd / Abdurrahmân Kevâkibî

Düşüncenin Okullaştırılması ve 21.Yüzyılda Müslümanların Geleceği / Kürşat Atalar


Bitkiler Kuraklığa Nasıl Dayanır?
Bitkileri hangi koruyucu mekanizmalar son derece hassas bir muvazene ile işlemekte ve bu sayede yeryüzünde hayatiyet devam etmelerini sağlamaktadır?
13/01/2010 / 11:16

Yetiştikleri ortamlardaki iklim ve çevre şartları bitkilerin gelişmesine müsait olduğu gibi, hayatta kalmasını zorlaştıran çok aşırı uçlarda da olabilir. İnsanların sıkıntıda olduğunda 'strese' girmeleri gibi, bitkiler de hayatı zorlaştıran tabiat şartlarına karşı mühim derecede 'fizyolojik strese' maruz kalır. Bitkilerde stres; çevre kaynaklı veya biyolojik faktörlerin ayrı ayrı yahut beraberce bitkinin fizyolojisinde belirgin değişiklikler meydana getirmesi hâdisesi olarak ifade edilebilir. Bitkilerin mâruz kaldığı streslerin bazısı, patojenler (hastalığa sebep olan her türlü organizma ve madde) sebebiyle veya diğer organizmalarla rekabet durumlarında gerçekleşir (biyotik stres). Diğer stresler ise, kuraklık, tuzluluk, yüksek sıcaklık veya don gibi çevre şartlarından kaynaklanmaktadır (abiyotik stres). Ayrıca bitkilerde, birbirlerine yakınlıktan kaynaklanan stres tipleri de (coğrafî konum) mevcuttur. Bunların dışında gölge, ışıklandırma, yükseklik, topraktaki su ve mineral madde eksikliği-fazlalığı gibi şartlara bağlı stresler ile tabiî ve sun'î kirlilik veya iyonize edici radyasyonun tesirlerinden kaynaklanan stresler de mevcuttur.

Yeryüzünde bitki yetişebilen sahaların dağılımı göz önüne alındığında, kuraklığın sebep olduğu stresin, bitkiler üzerinde diğer stres türlerine nazaran daha tesirli olduğu görülebilir. Bitkilere, büyümeye ve verime tesir eden en yaygın çevre faktörü olan kuraklık stresine karşı, fizyolojik, biyokimyevî ve moleküler seviyede birçok uyum mekanizması bahşedilmiştir.

Kuraklık, uzun zaman yağmur yağmamasını ifade eden meteorolojik bir tabirdir. Kuraklığın sebep olduğu su kayıplarının bitkiler üzerindeki doğrudan tesirleri; genel olarak bitki hücrelerinde dokuların pörsümeye başlaması (turgor basınçlarının kaybolması), hücre uzaması ve bölünmesinin yavaşlaması-durması, çeşitli metabolik faaliyetlerin azalıp durma noktasına gelmesi, hücre çeperlerinde mekanik bozulmaların ortaya çıkması olarak sayılabilir. Kuraklığın dolaylı zararları ise; gözeneklerin (stomaların) kapanması sebebiyle azalan CO2 yoğunluğuna paralel olarak, fotosentez yoluyla madde üretiminin azalması, birçok enzimin aktif olmaması, fosfor gibi çeşitli besin maddelerinin hücre içerisine alımının yavaşlaması ve proteinlerin ayrışmaya başlaması olarak özetlenebilir.

Koruyucu Mekanizmalar
Kuraklığın menfî tesirlerine karşı, Cenab-ı Hak bitkileri savunmasız yaratsaydı, ne bitkilerin, ne onlar vesilesiyle hayatını sürdüren canlıların varlığı devam edebilirdi. Allah'ın (celle celâlühü) bitkilere bahşettiği koruma mekanizmaları, hücre kadar küçük bir birimde olabileceği gibi, fizikî olarak bitkinin çeşitli yerlerinde de kendini gösterebilir. Bitkilere bahşedilen bu koruma mekanizmaları, bitkinin yaprağı, kökü ve hücre içerisinde farklı şekillerde cereyan etmektedir.

Yapraklardaki koruyucu mekanizmalar
Varlıkları gayet nizam ve intizam içinde idare eden ve onların hayatlarını devam ettirebilmeleri için şartları hazırlayan Müdebbir Rabb'imiz, kurak bölgelerde yaşayan bitkilere (kserofitler) yaprak açılarını değiştirerek yüzeylerine gelen ışık miktarını azaltacak bir mekanizma bahşetmiştir. Bilindiği gibi ışık, yaprakta ısınmaya sebep olarak su kaybını artırabilmektedir. Bu sebeple, kurak bölgelerdeki bitkilerde ışık tesirinden korunmak için, yaprak yüzeyinde tüy ve kalın bir mum tabakası (kutikula) yaratılmıştır. Ayrıca, kuraklık tesiri ile yaprak yüzey alanında küçülme de meydana getirilerek su kaybı azaltılır. Meselâ, bir süs bitkisi olan Ctenanthe setosa'da rulo şeklindeki kıvrılma hususiyetiyle, ışığa maruz kalan yaprak alanı % 68'e düşürülmekte ve böylece terleme % 70 nispetinde azaltılmaktadır. Yaz boyunca kendilerine biçilen vazifeleri yerine getiren, ateş saçan hararete karşı da "Ey ateş, serin ve selâmetli ol."(Enbiya, 21:69) âyetini okuyarak yemyeşil kalabilen yapraklar, sonbahar gelince renkten renge dönüştürülerek sararmış hâlde kendilerini yere düşürmeye vesile olan rüzgârı bekler ve bu hâl dilleriyle Cenab-ı Hakk'ı zikreder.

Köklerdeki koruyucu mekanizmalar
Yapraklardaki koruyucu mekanizmaların yanında, kuraklığın artmasıyla birlikte bazı bitki köklerinin büyümesi hızlandırılarak, onların toprağın daha derin kısımlarından su emilimi yapmaları sağlanmaktadır. Böylece toprağın derinliklerinden gönderilen besin maddeleri ve su ile bitkilerin hayatları idame ettirilir. Herhangi bir duyu organına ve muhakeme kabiliyetine sahip olmadığı hâlde, bitkilerin suyun bulunduğu tarafa yönelmesini (Şekil 1) bazı fizik ve kimya kaideleri ile izah etmemiz, onların birer sebep perdesi olarak görülmelerine engel olmamalıdır.

Hücre içindeki koruyucu mekanizmalar
Sonsuz Kudret Sahibi, bitki hücresi içerisindeki absisik asit, prolin, karbonhidratlar ve potasyuma bazı vazifeler yükleyip, onlarla hususi mekanizmalar kurarak bitkinin kuraklığa karşı hayatını devam ettirebilmesini sağlamaktadır. Araştırmalar, kuraklık zamanında bitkilerin yapılarındaki absisik asit, prolin ve karbonhidrat miktarının arttığını göstermiştir.

Absisik asit
Kuraklık zamanında çevrede meydana gelen yıkıcı değişmelere cevap olarak yaprakta diğer hormon miktarlarında herhangi bir değişme olmazken, absisik asit miktarının 40 kat kadar artabileceği kaydedilmiştir. Bu değişme, kuraklık ve su stresinden bitkileri korumak için yapraklardaki gözeneklerin (stomaların) kapanmasına, bu da terlemeyle (transpirasyon) su kaybının azalmasına vesile olur. Lâboratuvarda kuraklık şartları meydana getirilerek yapılan deneyde kök dokularına absisik asit uygulandığında su ve iyon akışının arttığı gözlenmiştir. Absisik asite verilen bu vazife sayesinde, sadece azalan terleme ile turgor basıncı düzenlenmez, aynı zamanda köklere giren su da artırılır. Bunun için su geçirgenliği artırılır ve toprak-kök arasında su potansiyel farkında artışa sebep olan iyon alımı hızlandırılır. Ayrıca, bu mu'cizevî madde, bitkinin yaprak büyümesini baskı altına alma, ana köklerden ayrılan köklerin çıkışını ve kök büyümesini uyarma ile vazifelendirilmiştir. Kökler ve yapraklar üzerindeki absisik asitin bu tesirleri, aklı olmamasına ve herhangi bir matematik hesaptan mahrum olmasına rağmen, bitki köklerinin su emme alanında artışa, aksine yaprak alanında ise azalmaya yol açar.

Prolin
Proteinlerin temel yapıtaşı olan 20 aminoasitten biri de prolindir. Bu aminoasit, absisik asit ile benzer faydalara sahiptir. Meselâ, bitki kuraklık stresine maruz kaldığı zaman, bilemediğimiz bir mekanizma vasıtasıyla bünyesindeki prolin miktarı birkaç saniye içinde 80–100 kat artırılarak su kaybı engellenir.

Karbonhidrat
Bitkilerdeki karbonhidrat miktarının değişmesi, osmoz hâdisesine bağlı olarak, hücre içerisindeki suyun fizikî olarak kaybını engellemek için artırılması şeklinde olmaktadır. Osmoz yarı geçirgen bir zar vasıtasıyla, su nispeti fazla olan ortamdan az olan ortama su geçişi olarak ifade edilebilir. Kuraklık ile birlikte bitki hücresi içerisindeki karbonhidrat miktarına artma emri verilerek su potansiyelinin düşmesi, böylece suyun osmoz hâdisesiyle hücre dışına çıkışının engellenmesi sağlanmış olur.

Potasyum
Kuraklığa karşı bitkilere bahşedilen koruyucu mekanizmalarda potasyum mühim bir vazifeye sahiptir. Araştırmalar, potasyumun hücrelerde osmoz hâdisesinde görevli olduğunu ve kök uçları gibi aktif gelişmenin olduğu dokularda bulunduğundan, su alımını ve tutulmasını kuvvetlendirdiğini göstermektedir. Potasyumun bu vazifesi sayesinde yapraklardaki gözeneklerin açılması ve kapanması kuraklığa karşı bitkilerin lehine değişir. Gündüzleri gerçekleşen solunum sebebiyle teşkil edilen enerji kullanımı esnasında potasyum iyonları, gözenek kenarlarındaki destek (muhafız) hücrelerinin içine pompalanır ve neticede turgor basıncı artar. Böylece gözenek açık kalır. Geceleri ise, potasyum iyonları bu hücrelerin dışına çıkarılır. Bu durumda turgor basıncı düşer ve gözenekler kapanır. Bu sayede bitki, bünyesindeki suyu kaybetmemiş olur.

Cenab-ı Hakk'ın bitkilere bahşettiği bu koruyucu mekanizmalar son derece hassas bir muvazene ile işlemekte ve bu sayede yeryüzünde hayatiyet devam etmektedir. İnsanlar, kuraklığın sebep olabileceği tehlikelere karşı akıl ve irade gibi bütün imkânlarını kullanarak seferber olurken, Yaradan'ın bahşettiği koruyucu mekanizmalar sayesinde bitkiler, insanın aciz kaldığı ve kuraklıktan ölebileceği çöl şartlarında bile, uygun donanımlarıyla hayatta kalarak, Yaratıcılarına hâl diliyle şükürlerini arz ederler.

Sızıntı dergisi / Zekeriya Şükür


Kaynaklar
- Genç, M., Yahyaoğlu, Z., Fidan Standardizasyonu, SDÜ, Orman Fakültesi, Yayın No:75, Isparta, 2007.
- Kadıoğlu, A., Bitki Fizyolojisi, KTÜ, Fen-Edebiyat Fakültesi, Biyoloji Bölümü, Trabzon, 2007.
- Levitt, J., Responses of Plants to Environmental Stress. Akademic Pres, New York, 1972.
- Kalefetoğlu, T., Ekmekçi, Y., Bitkilerde Kuraklık Stresinin Etkileri ve Dayanıklılık Mekanizmaları, G.Ü. Fen Bilimleri Dergisi, 18(4): 723-740(2005).

39 Yorum

Diğer Haberler

Abdurrahman Arslan Hesaplaşmya Çağırıyor! / İnsanı Yeniden Tanımla

Millet,Kavim,Kabile,dil,vatan,devlet,bayrak gibi terimleri nasıl kavrayacağız? / Selahaddin Eş Çakırgil

İslami Sol olamaz; Çünkü,... / Görkem Evci

Adalet, Allah'ın indirdiğiyle hükmetmektir! / Ahmed Kalkan

Bilginin İslamileştirilmesi / Prof.Dr.İsmail Raci Faruki

Adalet Devleti üzerine / Faruk Karataş

Yalan; İman ve Güven Kaybının En Önemli Göstergesi / Ahmed Kalkan

Gündem Kavramı ve Müslümanın Gündemi

Kavramların Esareti ve Toplumsal Dönüşüm / Faruk Karaaslan

Kavram Dünyamız... / Ramazan Kayan

Epistemoloji'nin tanımı ve işlevi / Prof.Dr.Ahmet Yüksel Özemre

Şehadet Kavramı Üzerine / Hikmet Zeyveli

Bitkiler Kuraklığa Nasıl Dayanır?

Jeolojik ve Arkeolojik Bilgiler Işığında Tufan

Modern İlim ve Kainattaki İntizam

Bilim Dünyasını Hayrete Düşüren Olay!

Kök hücreden insan spermi ürettiler

İklim Değişikliği ve Küçülen Koyunların Sırrı

500 yılda 800 türü yok ettik

Neden ağlarız?

Beynimizin % kaçını kullanıyoruz?

Vicdandan kaçış olmadığı ispatlandı.
   
YAZARLAR  

Erhan Koç

Cengiz Duman

Mustafa Büyüksoy

Ömer Faruk Karataş

Adem İnce

Ferhat Özbadem

Nurullah Erkoç

Kalem sûresinde "Bahçe Sahipleri" kıssası
29/01/2014 - 10:36

SÖYLEŞİ  

'Türkiye İslam'ı sekülerleştirmemeli, sekülerliği İslam'laştırmalı' Mevlana Vahiduddin Han

Hindistanlı düşünür ve barış eylemcisi Mevlana Vahiduddin Khan geldiği Türkiye'de Timetürk'ün sorularını cevaplandırdı. Khan: 'Türkiye İslamı sekülerleştirmemeli, sekülerliği İslamlaştırmalı' dedi.

EDİTÖRDEN  

Islah ve İhya : Fikribeyan 3 yaşında

Mümin olmak: Bize bazı belli başlı görevler üstlenmemizi gerektirir. Bu görevler zaman ve şartlar ekseninde Öncül olma yönünden değişiklik gösterir. Çağımız putperestliğinin Doğu. Batı, Asya, Afrika gibi değişik coğrafyalarda değişik tezahürlerini görmemizi ve tahlil etmemizi iletişim araçları vasıtası ile kolayca tahlil etmemizi değerlendirmemizi sağlamaya yönelik ciddi bir iletişim çağı olduğu hesaba katılırsa biz Müslümanların bu iletişimden ve onun getirilerinden faydalarından mesul olduğumuz gerçeğini bize yansıtır.

İKTİBAS  

Prof.Dr.Yasin Aktay

Prof.Dr.Saffet Köse

Prof.Dr.Şinasi Gündüz

M.Beşir Eryarsoy

Prof.Dr.Ahmet Ağırakça

Prof.Dr.Tahsin Görgün

Prof.Dr.İbrahim Sarmış

Prof.Dr.Sönmez Kutlu

Prof.Dr.Hayri Kırbaşoğlu

Muhammed Abid Cabiri

M.Muhtar eş-Şankiti

Dr.Muhammed Ammara

"SÖMÜRGECİLİĞİN KEŞİF YOLU" ORYANTALİZMİN KLASİK SOSYOLOJİYE ETKİLERİ
05/02/2010 - 17:07

VİDEOLAR  

Şehid Seyyid Kutub belgeseli (Video)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (1)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (2)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (3)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (4)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (5)

 
 
Künye Günün Haberleri Sitene Ekle Ana Sayfa Yap Üye Ol Üye Girişi İletişim

Copyright © 2009 FİKRİ BEYAN
Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır.
İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz