Künye Günün Haberleri Sitene Ekle Ana Sayfa Yap Üye Ol Üye Girişi İletişim
  KURAN ÇALIŞMALARI     SÜNNET-HADİS     İSLAM DÜŞÜNCESİ     HUKUK-İKTİSAT-FIKIH     USÛL-METODOLOJİ     DİNLER TARİHİ     KİTABİYAT  

Arama

M.Beşir Eryarsoy Hocamızla Demokrasi Üzerine Röportaj

Atasoy Müftüoğlu / Tarihsel Zamanları Etkilemek

Kürşad Atalar'la Toshihiko İzutsu ve oryantalistler üzerine...

İnsan ve İstibdâd / Abdurrahmân Kevâkibî

Düşüncenin Okullaştırılması ve 21.Yüzyılda Müslümanların Geleceği / Kürşat Atalar


Tefsirde İsrailiyat / Doç.Dr.Abdullah Aydemir
Hz. Peygamberin çok açik yasagina ragmen, bazi müfessirler Ehl-i Kitapta bulduklari seyleri, sihhatlerini kontrol etmeden eserlerine almislardir. Ehl-i kitabi izlemede belirlenecek yol bellidir Islâmî esaslarla çatisan seyleri reddetmek dogrulugunu ya da yanlisligini bilmediklerimizi de ne tasdik ne de tekzip etmektir.
17/02/2010 / 23:19

ÖNSÖZ

 

 

 

Miladi yedinci asrin birinci çeyreginde Mekke'de dogan Islâm günesi, mü'minlere yepyeni bir rûh ve ask zerketti. Bu askla her tehlikeyi fütursuzca gögüsleyen bu yeni imanin sahipleri az zamanda o günün egilmez zannedilen nice baslarini egdiler ve Iran ile Bizans gibi iki büyük imparatorluga kendilerini kabul ettirdiler.  Islâm'a düsmanlikta en ileri gidenler Yahudilerdi. Çünkü onlar kendi kuruntularina göre Allah'in seçkin bir kavmidirler. Bazi Ruhban ve Ahbarilari -özellikle maglup duruma düstükten sonra- arzularina kavusmak yolunda hileden baska çikar yol bulamadilar. Bunlar zahiren müslüman görünüp din ve itikadlarini içlerinde gizlediler.  Bu sinsi düsman gruplarin gayretiyle Islâm'a yabanci olan bazi seyler zamanla müslümanlar arasinda yayildi ve bunlardan tefsire girme firsati bulanlar bile oldu.  Kur'ân'in kisaca, temas ettigi hususlar, Tevrat ve Incil'de bulunan veya bunlara inanan çevrelerde sifahi olarak yasayan mufassal bilgiler ve hurafelerle aydinlatilmaya çalisildi.  Cami ve benzeri yerlerde halka hikaye anlatan kisiler (kassaslar) Kur'an müfessiri olarak ortaya çiktilar. Bulduklari malumata, hayalhanelerinden birçok sey ilave ettiler. Kur'an ve hadislerle yetinmediler, küçük çapta da olsa sahâbe asrinda Israiliyat muhtelif yollarla Islami çevrelere girdi. Bu rivayetler tabi'iler devrinde daha da artti.  Asirlar boyunca Islâm alimlerinin büyük bir ekseriyeti, tefsirlerde bulduklari Israiliyyati cemaat ve talebelerine meclislerinin müdavimlerine göz yaslari içinde ve büyük bir askla anlattilar.

 

 

 

GIRIS A- KUR'ÂN-I KERIM'IN DIGER MUKADDES KITAPLAR ARASINDAKI YERI Kur'an-i Kerim disinda kalan ilahi kitaplardan Tevrat ve Incilden baska hiçbiri zamanimiza kadar gelmemistir.  Kur'an-i Kerim kendinden önce indirilmis olan ilahi kitaplari tasdik eden bur mucizedir. Onlarin tahrif edildiklerini beyan eder. Kur'andan baskasina güvenilmez. Kur'an hiçbir konuda, tahrif edilmis Tevrat ve Incil'e muhtaç degildir. Ne Kur'an-in izah ve tefsiri ve nede diger Islami talimatin açiklanmasi sadedinde bu kitaplar müracaat kaynagi olmazlar. 

 

 

 

B- 1. ISRALIYATININ MANÂSI  "Israiliyyat" israiliyye kelimesinin çoguludur. Kelime Israili bir kaynaktan aktarilan kissa veya hadise manasindadir. Israil, rivayetlere göre Hz. Ya'kûb (as)'un ismi veya lâkabidir.  Islâm'a ve özellikle tefsire girmis olan Yahudi, Hiristiyan ve diger dinlere ait kültür kalintilariyla, dinin gerek lehine ve gerekse aleyhine uydurulup Hz. Peygamber'e (sav) ve sahâbe ve müteakip nesillere izafe edilen her türlü haber, israiliyyat kelimesinin manasi içine girer.

 

2. ISRAILIYYATIN KISIMLARI Sened Yönünden: a) Sened ve Metin Bakimindan Sahih ve Saglam Olan Israiliyyat:  - Buna misal olarak hadis kitaplarinda yer almis olan haberleri gösterebiliriz.  b) Sened ve Metin Bakimindan Zayif Olan Israiliyyat: - Örnek: Ibnû Cerir et-Teberi’nin rivayet ettigi ve "Ars"i tasiyan meleklerin tavsifi ile ilgili olan haberdir.  c) Mevzu (Uydurma) Olan Israiliyyat: - Örnek: Huzeyfe Ibn el-Yeman'dan rivâyet edildigine göre Hz. Peygamber (sav) söyle demistir: Israil ogullari azip taskinliklari baslayinca... Allah (cc) onlara Fars hükümdâri Bahtûnnassar'i gönderdi. Allah (cc) Bahtünnassar'u 7800 yil hükümdarlik nasip etti.  Bu haber tamamiyla uydurma olan bir Israiliyyattir.  

 

Konusu Yönünden 1. Inançla ilgili olanlar 2. Ibadet ve dini ahkamla ilgili olanlar 3. Va'z ve nasihat gibi birinci ve ikinci kisimla alakali olmayan.

 

Islâm'a Uyup Uymamasi Bakimindan: 1. Islâm'a Uygun Olan Israiliyyat Islâm'a uygun lan Israiliyyattan maksat, sahih sened ve metinlerle muteber hadis kitaplarimizda yer almis olan haberlerdir. Hz. Peygamber'in (sav) veya sahabenin ve sonra gelen nesillerin eski milletlerin -yahudi ve hiristiyanlar basta olmaz üzere- daha ziyade dini kültürlerine ait olarak haber verdikleri ve anlattiklari seylerdir. Yani, bunlar hadistir.  - Örnek: Fatima Bint-i Kays'in rivayet ettigi Cesâse kissasi...

 

2. Islâm'a Zit Olan Israiliyyat Bu kisma giren, -hangi konuya ait olursa olsun- Islâm'in esaslari ile tenakuz halindedir. Bunlari aklen ve naklen tasvibe imkan yoktur.  - Örnek: Hz. Süleyman (as) yüzügünü seytanin çalmasi ve onun yerine geçip insanlara hükmetmesi ve Hz. Süleyman'in (as) seytani etkisiz hale getirmesini anlatan hikaye...

 

3. Tasdik veya Tekzib Edilemeyen Israiliyyat (Meskutün anh) Bu tür israiliyyat -belki de tasdik veya tekzib edilemeyisinden dolayi- Islami olan eserlerde ve özellikle tefsirlerde genis yer tutmustur. Hemen sunu belirtelim ki, tasdik veya tekzib edilemeyen bu tür israilayyata da asla müslümanlarin ihtiyaci yoktur. Lüzumsuz söz kalabaligindan ve hayal mahsulü efsanelerden ibarettir. 

 

C- ISRAILIYYAT RIVAYET ETMENIN HÜKMÜ Hz. Peygamber (sav)'in ve O'nun muasirlari olan sahabenin sözleri muhteliftir. Bazi sözleri israiliyyatin naklini tecviz eder gibi görünürken, diger bazilari da siddetle yasak etmektedir.  Hz. Peygamber (sav) "Kur'an'dan baska benden hiçbir sey yazmayin Kur'an'dan gayri benden birsey yazmis olan varsa onu imha etsin" buyurmustur. Kimi zamanda, "Benim sözümü dinleyip belleyen, sonra da onu belledigi gibi baskalarina aktaran kisinin Allah (cc) yüzünü agartsin" buyurmustur.  Buradan anlasiliyor ki, Hz. Peygamber (sav) ve ashabi Tevrat ve Incil gibi muharref kitaplarin serhi mahiyetindeki efsanelerin okunmasini ve anlatilmasini hos görmezlerdi.  

 

Israiliyyatin Naklini Tecviz Eden Haberler  Hz. Peygamber (sav) söyle buyurmustur: "Bir ayet dahi olsa benden (isittiklerinizi) baskalarina ulastirin. Ve sizler, Benû Isrâil'den de nakledin: bunda beis yoktur. Kim bana kasten yalan (söz) isnad ederse o, cehennemdeki yerini hazirlasin (hazirlansin). Bu tek örnegin disinda Benû Israil'den haber nakline dâir elimizde hiçbir vesika yoktu.  Bazi müellifler, Yahudi ve Hiristiyanlara müracaati dile getiren ayetlere dikkatimizi çekerek israiliyyatinin naklini tecvize meyletmislerdir. Oysa bu yanlis seçilmis bir yoldur. 

 

Bazi Özel Durumlar Hz. Peygamber (sav)'in arkadaslarindan bazisina has olan durumlarda, israiliyyatin nakli için delil olarak kullanilmak istenmistir.  a- Mühtedi Abdullah ibn Selâm: "Resulullah bana bir gece Kur'an-i bir gece de Tevrat-i oku, diye emretti" demistir.  b- Ka'bü'l Ahbar: "Tevrat-i okumayanlar içinde, Ebu Hureyre kadar ona asina olanini görmedim" demistir.  c- Bir rivayette Abdullah ibn Amr, Tevrat'i ezberlemistir.  d- Ebu'l-Cel el-Cevri, yedi günde Kur'an-i alti günde de Tevrat'i hatmederdi.  Peygamberimizin (sav) yukaridaki hadisi söylemesinin hikmetlerinden bazilari söyledir: 1- Evvela müslümanlara, Benü Isrâil'den nakil husussunda bir genislik tanimisti. Sahabeler bu isi farz gibi telakki ettiler.  2- Ehl-i Kitabtan (sadece) Kur'an ve hadisin ruhuna uyan haberleri naklediniz, uymayanlari degil.

 

ISLAMDAN ÖNCE ARAB-YAHUDI MÜNASEBETLERI Arab yarimadasinda Yahudi cemaatlerinin, ne zaman tesekkül ettigi bilinmiyor. Mekke sehrinde, hemen hemen hiç yahudi yoktu; fakat onlara bölgenin yillik panayirlarinda bilhassa Ukaz'da rastliyoruz. 

 

ARAB-HIRISTIYAN MÜNASEBETLERI  Arabistan yarimadasinin kuzey kismini ve buradaki mahsun kabile ve beyliklere hakim olan Bizans Imparatorlugu malumdur. Bu imparatorlugun nüfuzu altinda bulunan Gassan, Dümetü'l-Cenden ve Toy kabilelerinin de Araplari Islâm'dan önce ve sonra ticari ve siyasi sayisiz münasebetleri vardir. 

 

D- ISRAILIYYATTIN ISLÂM KÜLTÜRÜYLE KARISMASI VE TEFSIRLERE GEÇISI Hz. Peygamber bir vesile ile: "Ben ümmi olan bir olan bir kavme gönderildim" buyurmustur.  Ekseriyeti ümmi ve saf olan bu yeni imanin sahipleri merak ettikleri bazi seyleri, evvelce kendilerinden daha üstün tanidiklari Ehl-i kitap ve bilhassa yahudilere sormaya basladilar.  Yahudi menseli mühtediler müslümanlar arasinda büyük bir mevki kazandilar. Bazilarinin ismi oldugundan fazla propaganda edildi. Anlatilanlarin kabulünde bu durumun büyük rolü vardir.  Israiliyyatin Sirayetini Kolaylastiran Mühim Bazi Faktörler

 

a) Kur'an-in Ehl-i Kitaba Karsi Tutumu Islâm'in iman temellerinden biri "kitaplara" digeri de "peygamberlere" saygi ve onlari tasdiktir.  Kur'an-i Kerim ehl-i kitaba iyi muamelede bulunmalarini emretmis, onlara karsi girisilecek bir cidal ve münakasada dahi iyi muamele sinirlarini asmamak emredilmistir. 

 

b) Hz. Peygamber ve Sahabenin, Ehl-i Kitaba Karsi Tutumlari Hz. Peygamber'in ve sahabeden bazilarinin yahudi ve hiristiyan hizmetçileri vardi. Ve tabiatiyla bu hizmetçiler en yüksek seviyede insani muamele görüyorlardi. Hz. Peygamber ayrica hasta olan gayr-i müslimleri de "iyâdet" hasta ziyareti) eder, onlarin hal ve hatirini sorar müsait zemin bulunca da Islâm'i telkin ederdi. 

 

c) Islâm Düsmanligi Islâm'i kabul eden kimseler, herhangi bir kasitlari olmaksizin eski akide ve dini görüslerinden bazilarini yeni girdikleri dine ve bunun mensuplarina naklediyorlardi.

 

 E- ISRAILIYYATI RIVAYET EDENLERDEN BAZILARI 1- Sahabeden Olanlar Tarihen sabittir ki sahabe, ilim ögrenmeye ve Resulullah'tan zabta büyük önem vermistir. Fakat sahabeler akillarina gelen her konuyu mühtedilere sormadilar her cevabi da oldugu gibi kabul etmediler.  

 

a) Abdullah ibn Abbas (ra) Hz. Peygamberin amcasinin ogludur: Ibnü Abbas Mühtedi, yahudi ve hiristiyanlara bazi konularda sorular sormus ve onlara müracaat etmistir.  

 

b) Ebu Hüreyre (ra) Ismi Abdurrahman ibn Sahr'dir. Hz. Peygamberle kisa bir süre bulunmasina ragmen sahabeden en çok hadis rivayet eden zattir. Ebu Hureyrenin hadis aldigi kimseler arasinda yasli pek çok sahabenin yani sira mühtedilerden Abdullah ibn Selam ve Ka'bül Ahbar'da vardir. 

 

c) Abdullah ibn Amr Ibnü'l-As (ra) Abadile'den olan ve babasindan önce müslüman olmus seçkin bir sahabidir.  Genis bir kültüre sahipti ayrica Yermük'te iki deve yükü tutarinda ehl-i kitaba ait eserler ele geçirmisti.  

 

c) Abdullah ibn Selâm (ra) Aslen Benû Kaynükali bir mûsevidir: Asil adi "el-Husyn" dir. Hz. Peygamberin medineye hicretinde müslüman olmus ve Abdullah adini almistir.  Bu sahâbe Tevrati iyi bilen bir zâtti ve O'nu okurdu.  

 

d) Temim ed-Dârî (ra) Aslen Yemenli bir hiristiyan aileye mensup olan Temim hicretin 9. yilinda müslüman olmustur. Güzel kissa anlatan ve zeki bir adam olan Temim'den müslüman Camiaya bilhassa hiristiyanlara ait israiliyyatin geçtigi muhakkaktir.  

 

2- Tâbi'îlerden Olanlar Sahabe dünyayi terk edince tabî'iler Kur'an tefsiri hususunda sahabeden edindikleri bilginin yanisira Siirden, gramerden, tarihten geçmis ümmetlerin haberlerinden ve israiliyattan da istifade ettiler.  Burada Kur'an tefsiri hüviyetinde bazi hikayelere sahit oluruz. Iste bu hengamede, sahabe devrinde basladigina isaret ettigimiz israili sizmalar, daha da artti ve yabanci unsurlar tefsire bolca girdi.  

 

a) Ka'bü'l-Ahbar Aslen yemen yahudilerinden olan Ka'b'in künyesi Ebû Ishâk'tir. Hz. Ebû Bekr veya Ömer devrinde müslüman olmustur.  Bazi siyasi olaylar ve Hz. Ömer'in sehadetinde parmagi oldugu iddia edilen Ka'b vasitasiyla, tefsire pek çok israiliyat ve efsane girmistir.

 

 b) Vehb ibn Münebbih  Aslen Iranli bir aileye mensup olan Vehb, hicri 34 yilinda Yemen'de dogdu. Israili rivayetlerin en önemli kaynaklarindan bir addedilen bu sahis Ehl-i kitabin rivayetlerini çok iyi biliyordu.  Vehb için, "kezzap", "dessas" ve "hain" gibi sifatlar kullanmayacagiz ama, onun vasitasiyla israili rivayetlerden bir çogunun Islâm'a girdigini söyleyebiliriz.

 

F- KUR'AN'DAKI KISSALARDAN MAKSAD NEDIR? Geçmis peygamberler ve milletlere ait kissalarin anlasilmasindan maksat, onlarin tarihlerini nakletmek degildir. Belki muhtelif milletlerin tarihlerindeki bir takim özellikleri belirtmek, diger peygamberlerin hayatlarinda Hz. Muhammed (sav)'in hayatinda karsilastigi olaylara benzeyen olaylari açiklamak, Hak ve hakikatin bir zaman üstün geldigini göstermek, insanlara teselli vermektir.  Kur'ân'da geçen kissalarda, anlatilan olaylarda zaman ve yer tayin edilmis olsaydi bundan, bir Allah inanci üzerine müesses (monoteist) olarak Islam dini büyük zararlar görebilirdi.

 

BIRINCI BÖLÜM YARATILISA AIT HABERLERDEKI ISRAILIYAT

 

A- Allah Önce Neyi Yaratti? Eger bizzat Allah veya onu elçisi Hz. Muhammed (sav) bildirmemisse hiç kimse neyin önce, neyin sonra yaratildigini; yaratilista nasil bir sarinin izlendigini bilemez.

 

 B- Nur Ne Gün Yaratildi? Bu konuda Hz. Peygamberin sözü olmadigi olan bir sözünde Ka'bü'l-Ahban ve benzerlerinden duyularak nakledilmis ve O'na izafe edilmistir bu konudaki haberler israiliyattir. 

 

C- Âlem ve Sayisi

 

D- Deniz Hakkinda

 

E- Rüzgar Hakkinda

 

F- Ars Hakkinda

 

G- Dünya Neyin Üzerinde Duruyor? Müfessirler bu konudaki ayetin bilhassa ayetteki "kaya içindeki" tabirinin bunun ötesinde bir manasina isaret etmemislerdir. 

 

H- Yer ve Göklerin Yaratilmasi 1- yer ve Göklerin Alti Günde Yaratilmasi "O (Allah), gökleri ve yeri, aralarinda olan seyleri alti günde yaratan, sonra (emri) Ars üzerinde hükümran olandir. Rahmandir. Bunu (O'nun sifatlarindan) haberdar olana sor." (El-Furkan) Hal böyleyken bir kisim müfessirler yer ve gökleri ve bunlarin arasindaki esyanin yaratilisi ile ilgili olan ve degisik kanallardan gelen rivayetleri, eserlerine devretmislerdir. Tedkik edildigi zaman görülecegi gibi bunlarin büyük kismi Islâmî rivayetler degildir. Ehl-i kitab ismi verilen yahudi ve hiristiyanlarin menkulatindan ibarettir yani israiliyattir.  2- Arzin Tabakalari ve Altinda Üstünde Bulunanlar  3- Göklerin Bir Melegin Üstünde Dönmesi. 4- Semalari ve Gökleri Bir Lokmada Yutan Melek 

 

I- Günes, Ay ve Aya Vurulan Samar Hakkinda Biz gece ile gündüzü (kudretimize delalet eden) iki ayet kildik da gece ayetini Silip (giderip) yerine esyayi gösterici gündüz ayetini getirdik (El-isra) gayetinde geçen silmek ifadesiyle ilgili bir takim israiliyat kitaplarda yer almistir. Söyle ki: C. Hakk, Cebrail (as)'e emretti: Cebrail Kanadini ay üzerinden geçirdi. Bunun tesiriyle ayin isigi söndü. Halbuki daha evvel nûr,(ziya ve isik) bakimindan ay da günes gibi parlak idi. Bugün ayin yüzeyinde görülen siyahlik bu nedenle olmustur. Bu yorum peygamberimiz (sav)'e isnad edelin bir hadiste de yer alir.  Hadisi bu tarzda rivayet eden salebi'nin senedin de Nûh ibn Ebi Meryem vardir. Bu zat meshur yalancilardandir.

 

I- Allah Ati Neden Yaratti? Allah ati cenûb (güney) rüzgarindan yaratmistir. Bu beyanin gerçekte ve islami esaslarla hiçbir ilgisi yoktur ve tipik bir israiliyat numunesidir.

 

J- Melekler Hakkinda  Maalesef Islâmî kaynaklarda -tefsir vs eserlerde bu konuda da bir çok asli esasi olmayan haber yer almistir. Bir melegin bütün detaylariyla kanatlarindan, yüzlerinden, dillerinden okudugu tesbih ve duadan bahseden rivayetler bu cinstendir.  1- Dördüncü Kat Semada Bulunan Melek Dördüncü kat semada bulundugu bildirilen ve herseyden büyük oldugu söylenen bu melekle ilgili rivayet, "garib" dir ve bu rivayeti kabul etmek bir hayli zordur.  2- Beytü'l Makdisteki Melek

 

K- Yildirim ve Gök Gürlemesi Hakkinda IKINCI BÖLÜM GEÇMISMILLETLERE AIT HABERLERDEKI ISRAILIYAT A- YER YÜZÜNÜN ADEMDENÖNCEKI SAKINLERI Bunlar hemen tamamiyle Ehl-i Kitab ismi verilen yahudi ve hiristiyan çevrelerden duyulmus ve aktarilmis seylerdir böyle seyler olurda olmaz da efendimizin tavsiyesinde oldugu gibi biz bunlari ne tasdik ne de tekzib ederiz. 

 

B- AD KAVMI HAKKINDA C- BENÜ ISRAIL VE FIR'AVN HANEDANI HAKKINDA 1- Hz. Musa'nin Aman etmesi sartiyla Firavuna yaptigi vaatler: Bu haberde Hz. Musa'nin Firavuna yaptigi teklifler arasinda ikisi bilhassa üzerinde durulmaga deger. (Sarap tatma, içme kudreti iade edilmek: cinsi kudreti geri verilmek...) Bir Allah elçisi kudreti, kuvveti içtimai mevkiyi ne olursa olsun bir kafire iman mukabilinde sarap vaad etmez; ahlaki yönden bir düskünlük ifade eden cinsi münasebet kudretinin geri verilmesinden bahsedemez.  

 

D- ASHAB-I RESS Kur'an-i Kerim'in iki yerinde Ashab-i Ress'e atif vardir. Peygamberleri yalanlanmis ve helak edilmis kavimler meyaninda sadece Ashab-i Ress'in ismi geçer.  "Er-Ressü" örülmedik kuyu demektir. Azerbaycanda bir kuyudur.  Ashab-i Ress'e bu isim peygamberlerini kuyuya atip gömdükleri örülmedik bir kuyu etrafinda yurt tuttuklari için verilmistir.  Ibnü Ishak'in Muhammed ibn Ka'b'dan naklettigi bir habere göre Hz. Peygamber söyle demistir.  "Kiyamet gününde insanlardan ilk kez cennete girecek olan siyahi bir kuldur."

 

RIVAYETLERLE ILGILI BAZI KONULAR 1- El-isrâ ayetinde bahis konusu edilen birinci fesad zamaninda israilogullari Peygamberlerden kimi öldürmüslerdi.  a- Zekeriyya'yi b- Sa'ya'yi öldürdüler 2- Zekeriyya (as)'i öldürmelerinin sebebi ne idi?  Israilogullari Hz. Meryemin hamileligini Zekeriyyadan bildiler ve Meryem ondan hamile kalmistir dediler.  3- Zekeriyya (as)'in oglu Yahya (as)'i niçin öldürdüklerinde de iki görüs vardir.  a- Israilogullarindan bir hükümdar Ser'an kendisine helal olmayan bir kadinla elenmek istedi. b- Bir gün hükümdarin karisi, son derece güzel olan Yahya'yi gördü ve kadin Yahya'dan bir istekte bulundu Yahyada bunu reddetti 4- Acaba Allah azginliklarindan sonra Israil ogullarini te'dip için kimi gönderdi. Sâbur Zü'l Ektaf'i (Iranli hükümdar)

 

E- HÂRUT VE MARUT Kur'ân-i Kerimin en uzun süresi olan El-Bakara'nin 102. Ayetinde Babil ülkesine indirilmis Harut ve Marut isimli iki melekten bahsedilir. Bu ayette ayni zamanda peygamber Süleyman (as)'a ve Sihre de atif vardir. Son derece kisa sayilabilecek olan bu ayet sebebiyle, tefsirlere onlarca sayfalik bilgi dercedilmistir. Neticede görülecegi gibi haberlerin hiçbirini, sahih yollarla Hz. Peygamber'e ulasmiyor. Ve hemen tamamiyla verilen bilgiler Israiliyata müncer oluyor.  

 

1- Ayetin Nüzul Sebebi Yahudiler Hz. Süleymanin gömülü olan ve için de her türlü sihir ve buna ait formüller bulunan kitabi bulmuslar ve Hz. Süleyman ancak bu sayede yaptigini yapti diyerek sihri yaymislardir.  Hz. Peygamber Allah tarafindan kendisine indirilen vahiylerde Hz. Süleymandan bahsedip onun peygamberlerden oldugunu söyleyince Medinedeki yahudiler buna karsi çikarak yukaridaki kitabi göstererek onun sihirbaz oldugunu söylediler bunun üzerine ayet nâzil oldu.  

 

2-Olay Nerede Geçti? C. Hak ayette bahsi geçen iki melegin Babil denen bir memlekete indirildigini beyan ediyor. 

 

3- Olay Kimin Zamaninda Geçti? Rivayetlere bakilacak olursa olay Idris (as) zamaninda geçmistir ancak bunlar zandan ibarettir.  El-Bakara Suresi 102. Ayetten baska Kur'an'da hakkinda hiçbir açiklama bulunmayan ve sahih yollarla Hz. Peygambere ulasan bir hadiste mevcut olmayan Harut ve Marut meselesi, kitaplarimizda bir hayli yer tutmustur. Haberleri dirayet ve/veya dirayet yönünden tetkik edenler ise oldukça azdir.  

 

F- ASHAB-I KEHF Kur'an-i Kerim'in 17. suresi olan el-Kehf'de benzerlerine nisbetle tafsilatli sayilabilecek bir kissa vardir bunun adi "Ashâb-i Kehf" kissasidir ve sure ismini bu kissadan almistir. 

 

1- Ashab-i Kehfin Macerasi Kuran-i Kerimin kissalarindan maksad bizlere ibret dersi vermektir. Kur'an'in hedef aldigi ibret derside kissanin bünyesinde mevcuttur. Onun için ayrica Hz. Peygamberden bir açiklama gelmemistir. Buna ragmen tefsirlere sahifeler dolusu malumat dercedilmistir. Süphesiz bu konuya ait verilen bilgilerin içine pek çok lüzumsuz seyler ve israiliyat karismistir. Bunlar da sunlardir.  a- Raviler, Ashab-i Kehf'in nasil bir araya geldiklerine ve sehirden nasil çikip uzaklastiklarina dair birçok seyler ortaya atmislardir.  b- Ashab-i Kehf'e ait verilen uzun ve detayli bilgiler için "muzdarip rivayetler" tabiride kullanilmistir. 

 

2- Ashab-i Kehf'in isimleri Ashab-i Kehf'i olusturan gençlerin isimleri 'cemidir. Herhangi bir sekil ve nokta ile zapt ve tespit hayli müskildir. Bu konuda ki isimler israiliyattir. 

 

3- Köpegin Adi, Rengi ve Cinsi Kur'an'da ve hadislerde asla geçmeyen bu konu da israiliyattir. 

 

4- Magaranin Yeri  Bu konudaki çalismalar ve rivayetlerle gerçegi bulmak imkansizdir. Abesle istigaldir. 

 

5- Ashab-i Kehf'in Sayisi: "Rabbin onlarin sayisini en iyi bilendir" ayetine ragmen islam alimleri konuyu desmekten geri durmamislardir. 

 

6- Ashab-i Kehf Hangi Dine Mensup Idiler Ashab-i Kehf'e ait soruyu Kureys müsrikleri medinedeki hahamlardan ögrenmislerdir bu da onlarin Yahudi kitaplarinda geçtigini ve hristiyanliktan önce oldugunu gösterir. 

 

G- TÂLÛT VE CÂLÛT'A AIT HABERLER Tâlût'la birlikte Sebât edip düsman karsisina çikanlarin sayisi ile ilgili kisa bir hadis hariç bu konudaki rivayetlerin tamami israiliyattir.  

 

Rivayetlere birkaç örnek: 1- Tâlût'un Dâvûd'u Öldürecegini Kim Ihbar Etti? Bu kisinin "Zü'l-Ayneyn" diye bir sahis oldugu kaynaklarda geçer. Fakat bu konudaki rivayetlerden birinde Dâvûd'un sarap içtiginde bahsedilmistir. Bugün elde bulunan Tevrat'ta bir peygamberin içki kullandigi ve iki kiziyla zina edip çocuklarinin meydana geldigi kayitlidir. Iste bu gibi birçok tahrif ve iftirayi içeren bilgileri Islâmî muhit ve kaynaklara aktirirken çok dikkatli davranmalidir.  2- Dâvûd'un Câlût'u Sapanla Öldürmesi konusundaki rivayetler de tamamen israiliyattir.  

 

H- TÂBÛT VE SEKÎNE Tâlût ile Câlût arasinda geçen savas dolayisiyla Kur'an-i Kerim'in bir ayetinde "Tâbût", "Sekine" ve "Bakiyye" den bahsedilir. Tâlût'un hükümdarligini kabul etmeyenlere Tâbût bir alamet olarak gelmistir. Ve içlerinde rab'lerinden bir sekinet ve... bir bakiyye vardir. Tamami 7-8 kelimelik bir cümle olan bu ayet içindeki 3 isim etrafinda bir sürü rivayetler ortaya atilmistir. Lüzumsuz tafsilata girilmistir. Bunlarin hemen tamami Ehl-i Kitab'dan nakledilmistir.  Tâbût, sekine ve bakiyye ile ilgili olan rivayetler ve tefsirlere geçmis tafsilatlari hakkinda Kur'an-i Kerimde hiçbir bilgi yoktur. Bu konuda biz hadis olarak ta birsey ulasmamistir. Bize bu konuda ulasanlarin kaynagi israiliyattir. 

 

I- IREM HAKKINDA Kur'an-i Kerim yeri geldikçe insanlarin ibret almalari için geçmis kavimlerden ve bunlarin çarptirildiklari ilahi cezalardan da bahseder. Bazen çok kisa bir sekilde deginilen bu bilgiler hakkinda bir çok uydurma haberler uydurulmustur. Irem hakkindaki durumda bunlardandir.  Ilgili ayetin meali "Görmedin mi Rabbin nice yapti Âd'e; (yani) o direk sahibi irem'e ki o, sehirlerde bir benzeri yaratilmayandi" (el-Fecr 89/-8)

 

I- KARUN HAKKINDA  Karun ismi Kur'an'da 8 yerde geçer (el-Kassas 28/76/62, el-Ankebut 29/39, Gâfir 40/24) Son iki ayette Karun Haman ile birlikte, Fir'avn'nin israilogullarina zulmeden müsrik bir naziri olarak anlatilir. Hz. Musaya karsi mütekeb bigane davranir ve onun sihirbaz oldugunu söyler el-Kassas'da ise Karun Hz. Musa'nin kavmine kibirle muamele eder ve buna sebep de edindigi muazzam servettir.  Karun ve onun mali, mülkü ile ilgili olarak tefsirlere giren malumat ve tafsilata ait Kur'an'da ve hadislerde en ufak bir bilgiye rastlanilmaz bunlar tamamiyla israili haber ve rivayetlerdir.  

 

K- ASHAB-I UHDUD Kur'an-i Kerimin bir ayetinde (el-Büruc 85/4) Ashab-i uhdud'dan bahsedilir. Bunlar bizce tarihin meçhul bir devrinde yasamis ve inanmislara iskence etmis bir kavimdir. Sonra da Allah, bu zalimlere cezalarini vermistir.  Ashab-i Uhdudun kimler olduklari, hangi devirde yasadiklari, sayilari, hangi dine mensup olduklari hakkinda ondan fazla rivayet vardir. Fakat bu konudan sayfalar dolusu söylenenlerin dogrulugunu ispatlayici elimizde her hangi bir delil yoktur.

 

 L- BEL'AM HAKKINDA  Aslinda Arapçadan baska bir lisana ait olan bu isim, arapçada Bel'am ibn Bâ'ûra (Bâ'ur) sekline girmistir. Bu ismin etrafinda meydana gelen hikayelerin bütün detaylariyla müfessirlerin kitaplarina girmesinin medeni el-A'raf 7/175 de geçmesidir.  Bu adam önce ilgili ayetin ruhuna uygun olarak Salih bir zat sonrada sapitmis, azitmis ve kendisine bahsedilen nimetlere nankörce davranan biri olarak tasvir edilmistir. Fakat ayette dile getirilen kisinin Bel'am oldugu yolundaki rivayeti ve anlatilan kissayi dogrulayacak elimizde hiçbir eser yoktur. Keza Bel'am'in ayetin nüzuluna sebep teskil etmesi de dogru degildir.  

 

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM PEYGAMBERLERLE ILGILI HABERLERDEKI ISRAILIYAT HZ. ADEM (AS) A-

 

Hz. Adem'in Yaratilisi Hz. Adem (as) ilk insan ve ilk peygamberdir Kur'an'in bir çok ayetlerinde ve bir çok hadiste Hz. Ademin çesitli durumlarindan bahsedilir. Yaratilisi, cennete girisi, cennetten indirilisi, tevbesi, iblis ile arasinda geçenler, zevcesi vs gibi Kuran-i Kerim'in öz olarak anlatip dile getirdigi ve sadece ibret gayesine matuf olan bu konulara pek çok yabanci kaynakli haberler karismistir.  Hz. Ademin yaratilisi ile ilgili ayetlerde herhangi bir tafsilat yoktur bu konuda belli bir hadiste yoktur. O halde bu konuda tek kaynak tevrat ve serhleri ve israiliyat kaynagi belli sahislardir ki bunlarin verdigi bilgilerin sagligi bellidir.  

 

B- Hz. Adem'e Secde Etmekten Kaçinan Meleklerin Yakilmasi K. Kerim'in bazi surelerinde, Hz. Adem yaratildigi zaman meleklerin ona secde etmelerine dair C. Hakk'tan emir almalarindan bahsedilir. Böyle bir emir karsisinda meleklerin derhal secde etmelerinden baska ne düsünülebilir.  Bu haber süphesiz Islâm'in melek telakkisine, akla ve an'aneye aykiridir; kabulü mümkün degildir. Allah bir çok ayetlerde meleklerin emir alir-almaz derhal secde ettiklerini bildirmistir. Bu haber ayetlerle açik bir tezat halindedir.

 

 C- Havva'nin Yaratilmasi Havva Hz. Ademin esinin adidir. Allah K. Kerim de Havva'nin sadece Adem'den yaratilmis oldugunu bildirir ve bunun ötesinde herhangi bir tafsilat vermez. Buna ragmen Islami eserlerde konu ile ilgili bir sürü tafsilat vardir ve bunlarin çogu israiliyattir. 

 

D- Iblisin Cennete Girmesi Kur'an'da, Cennet'de oturan ve orada diledikleri gibi gezip tozan Adem'le esinin seytan tarafindan igva edildigi ve nimet dolu bu güzel yurttan çikarildigi anlatilir.

 

 E- Memnu' Agaç Memnu Agacin Cinsi: Allah cennette bulanan Hz. Adem ve esine "Su agaca yaklasmayin" emri verdi (el-Bakara 2/35) K. Kerimde ve Sahih hadislerde bu agacin ne oldugu adi, cinsi, rengi vs hakkinda herhangi bir beyan ve açiklama yoktur.  1- Hz. Adem'e memnu Agaçtan kim yedirdi? Bu konudaki rivayetlerin çogu Havvanin yedirdigi konusunda birlesir fakat rivayetlerin mensei gayr-i Islâmidir.  2- Hz. Adem ve Esinin Elbiseleri: Muhtelif eserlerde cennette giydikleri elbiseler konusunda rivayetler vardir. Fakat bunu ispati imkan yoktur.  3- Adem'le Esi Açilan Yerlerini Ne ile Örttüler? Bu konuda çesitli rivayetler vardir. Fakat bunlari kanitlamak imkansizdir. 

 

F- ADEM, HAVVA, YILAN VE IBLIS'IN YERYÜZÜNE INDIRILMELERI

 

1- Adem (as)'in indirildigi yer: Allah Hz. Adem'i gökten yere indirdi onu Hind topragina, Hind topraginda da Dehnâ ya da Bûz dagina veya Serendib adasina veya Serendib yakinindaki Nud'a indirildigi söylenir. 

 

2- Havva'nin indirildigi yer: Havva Cidde'ye indirildi.

 

3- Yilanin indirildigi yer: Yilan da isfahana indirildi.

 

4- Iblisin indirildigi yer ise Meysandir. 

 

G- HAVVAYLA YILANA VERILEN CEZA Tefsirlerde, Hz. Havva'ya ve Yilana verilen ceza hakkinda epeyce malumat vardir. Ancak bunlar tümüyle hiristiyan ve yahudilerden nakledilmistir. 

 

H- HZ. ADEM'IN TEVBESI Hz. Adem yaptiklarina son derece pisman oldu. Afv, için Allah'a yalvarip yakardi. Bu konuyu dile getiren ayet su me'aldedir "Derken Adem Rabbinden bir takim kelimeler telakki etti. O da tevbesini kabul etti (el-Bakara 2/37). Ademin tevbe ettigi zaman Allah'tan alip belledigi kelimeler sunlardir tarzinda yüzde yüz katiyet ifade eden deliller yoktur. 

 

1- ADEM'IN IKI OGLU HABIL VE KABIL'IN KISSASI Kur'an'in kisaca temas ettigi bu kissa hakkinda, pek çogu Ehl-i Kitab çevrelerinden derlenmis uzun rivayetler oraya çikmistir. Bu uzun rivayetleri tasdik için elimizde ne ayet vardir. Ne de sahih hadis 

 

IDRIS (AS) Idris ismi Kur'anda iki kere geçer. Hemen bütün tefsir, tarih ve enbiya kissalarindan bahseden eserler Idris (as)'i ulum ve fünuna vakif olarak gösterirler ilk defa kalem kullanan elbise dikip giyen odur; rivayete göre ondan evvel insanlar hayvan derileri giymekle iktifa ediyorlardi. Terzilerin hamisi ve piri Idris (as) dir. Tip ve Astronomi sahasinda da maharetlerinden bahsedilir. Allah yolunda cihada girisen ilk kiside odur.  

 

NUH (AS) Nuh (as) Kur'an ve hadislerde mühim yer isgal eder. Kur'an'da 43 kez geçer. Tufan hadisesi sebebiyle insanligin 2. babasi kabul edilir.  Nuh (as)'un ismi etrafinda pek çok esatir meydana gelmis ve bunlar islami eserlere de sizmistir. Nuh (as) hakkinda bize Kur'anin ayetleri ve bu konudaki sahih hadisler kafidir.  Nuh'la ilgili o kadar çok sey vardir ki bunlarin hemen tamami Tevrata dayanir.

 

 IBRAHIM (AS) Hz. Ibrahim'in K. Kerim'de isminden ve isminden ve muhtelif kissalarindan çokça bahsedilir. Islami eserlerde önemli yer tutar K: Kerimin uzunca bir suresinin ismini almistir: K. Kerimde ismi 68 kez geçer. Ayrica hadislerde de muhtelif vesilelerle yüzlerce yerde Hz. Ibrahimden ve onun sünnetlerinden detaylariyla bahsedilir. Hz. Ibrahimin dini hanif olarak belirtilir. Hz. Peygamber (sav)'in bu dine uymasi emredilir. (Nahl 16/123) ayrica Hz. Ibrahimin ismine sikça tefsir, tarih, edebiyat ve Enbiya kissalarinda da rastlanir.  Bunlardan da anlasilacagi üzere Hz. Ibrahimin ismi etrafinda ciltler dolusu bilgiyi ihtiva eden pek çok rivayetler meydana gelmistir bu rivayetlerden cüz-i bir miktari Islami olmaktan uzaktir.  

 

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM AHIRET VE DIGER MÜTEFERRIK KONULARA AIT HABERLERDEKI ISRAILIYYAT

 

A- AHIRETE MÜTEALLIK HABERLERDEKI ISRAILIYAT

 

1- Duhan Hakkinda Türkçemize duman manasina gelen bu kelime Kur'an'da iki yerde geçer. Hadis olarak ise söyle geçmistir. Huzeyfe (ra) yâ Rasulullah o duhan nedir diye sordu. Hz. Peygamberde Duhan suresinin 10 ayetini okudu ve: "(Bu duman) dogu ile bati arasini dolduracak 40 gün 40 gece duracak; mü'min nezleye tutulmus gibi olacak; kafir sarhos gibi olacak kafirin burnu, kulaklari ve asagisindan çikacak" buyurdu.  Muhtelif tefsir kitaplarinda yer alan bu hadis uydurulmustur. Ve Peygamberimize atfedilmistir.

 

 2- Iyi ve Kötü Amelin Ahirette Sahibini Karsilamasi Mü'min kabrinden çiktigi zaman amelinin kendisini en güzel koku ve en güzel biçimde karsilayacagi kafirininkinin ise bunun tam tersi olacagi sözü sahih degildir.  

 

3- Rahmet Kapisi "O gün erkek ve kadin münafiklar iman etmis olanlara 'bizi bekleyin. Nurunuzdan bir parça isik alalim diyeceklerdir. 8O gün onlara istihza suretiyle) "dönün arkaniza da bir nûr arayin" denilecek. Nihayet onlar (la iman etmisler)'in arasina kapili bir duvar çekilecektir. Onun içinde rahmet dis yaninda da azap vardir.  Bu ayette açikça kiyamet gününün bir sahnesi canlandirilmaktadir. Ayette bahis konusu edilen Kap ve Sur ifadelerinin dünya hiçbir ilgisi yoktur.

 

 4- Kiyamet Gününde Allah'in Inmesi Bu haber Abdullah b. Amr'in Yermuk'de elde ettigi Ehl-i Kitaba ait eserlerden naklettigi tipik bir israiliyattir.

 

 ISRAILIYATIN ZARARLARI VE SONUÇ Hz. Peygamberin çok açik yasagina ragmen, bazi müfessirler Ehl-i Kitapta bulduklari seyleri, sihhatlerini kontrol etmeden eserlerine almislardir. Ehl-i kitabi izlemede belirlenecek yol bellidir Islâmî esaslarla çatisan seyleri reddetmek dogrulugunu ya da yanlisligini bilmediklerimizi de ne tasdik ne de tekzip etmektir.  Herhangi bir eserde Islâmî yönde küçük veya büyük hatalarin bulunmasi bazi insanlar, hiç de uygun olmayan bir kanaate sevk ediyor, o da bu eserlerin tamamen terkedilmesidir oysaki bu eserlerin yi yönlerinden istifade edilip eksikleri tesbit edilerek edep ve terbiye dairesinde ilme akla ve kaynaklara istinaden hatalari gösterilebilir ki bu da çok yararli bir yol olur.  Islâm son ekmel dindir, Kur'an ve hadislerde mevcut seyler müslümanlara bilgi olarak kafidir dini Yönde Ehl-i Kitaba asla ihtiyaç yoktur. Gerek Islâm'a zit ve gerekse meskutun anh olan Israiliyyata müslümanlar asla muhtaç degildir. Müslümanlari bu Israiliyyat belasindan kurtarmak için ise Israiliyyatin ne oldugunu anlatmak ve nelerin Israiliyyat oldugunu göstermek gerekir.  

34 Yorum

Diğer Haberler

Tasavvuf Terminolojisi ve İbn Teymiyye / Murat Kayacan

Çağdaş Dünyada Fakih Sorunu / Dr.Serdar Demirel

Usûl kitaplarında İctihad ve (Makâsıdu'ş-Şerîa) Bahisleri / Taha Câbir el-Alvâni

Dinin kaynağı ben miyim? / Prof.Dr.Ahmet Yaman

Tearuz ve Tercih & İlletlerin Tercihi / İmam Gazali - El-Mustasfa

Tasavvuf'un, İslâm ve İslâm Dışı Kaynaklarına Bakış / Erhan Koç

Nass ve Dogma Üzerine / Prof.Dr.Osman Eskicioğlu

Fadlallah'la Mezhebi İhtilafları Aşmak / Bülent Şahin Erdeğer

Hadisleri Alma Usûllerinden Sema ve Kıraat

Ehl-i Hadis - Ehl-i Re'y Ayrışması Fıkhî mi İtikâdî mi? / Yrd.Doç.Abdurrahman Haçkalı

İslam Hukuk Düşüncesinde Taabbudi Hükümler ve Taabbudiyyâtın Sahası Üzerine / Doç.Dr.Abdullah Kahraman

İslam  Hukukunun Ana Gayeleri / Prof.Dr.Zekiyyuddin Şaban

Bir Yöntem Sorunu Olarak Maslahat / Ramazan Yazçiçek

Fıkıh'ta Gelenek ve Yenileşme / Prof.Dr.Hayrettin Karaman

İbn Hazm ve Fıkıh Usûlûndekî yolu

İslam Dünyasında Tarihselciliğin Öncü İsmi : Fazlurrahman

İslam'ı yeniden yorumlama misyonu / Serdar Demirel

Gayb Konusu ve Gaybi Alanda Ölçü Üzerine / Prof.Dr.İlyas Çelebi

Hadis'ler İtikadi Tercihlerimizi Belirleyebilir mi? / Muhammed İmamoğlu

İslam Vahyi (Kur'an-Sünnet İlişkisi) / Prof.Dr.Mehmet Erdoğan

Fıkıh Toplumu ve Hareket Fıkhı-I / Murat AYDOĞDU

Mezhepçiliğe Karşı Akademik Tavır / Kelim SIDDIKİ

İslam Teolojisinde Tasavvur Sorunu / Haydar Ubeyd

Islahat Hareketi / Malik bin NEBİ

Yeni Nesil Müslümanlık / Prof.Dr.Hayri Kırbaşoğlu

İlmin Muhafızı : İsnad

İslam'ı Anlamada Kaynak(sızlık) Sorunu / Ramazan Altıntaş

Hz.Muhammed'in (sav) Sünneti Doğru Anlaşılıyor mu? / Hamza Türkmen

Durdurulmuş İlkeler ve Bağlamından Kopan Pratikler / Murat Aydoğdu

Klasik Hadis Usûlünün Problemleri / Prof.Dr.Hayri Kırbaşoğlu

Klasik ve Çağdaş Tefsir - İctihad Usulleri (Tesbit-Tenkit) / Prof.Dr.Hayrettin Karaman

Tefsirde İsrailiyat / Doç.Dr.Abdullah Aydemir

Kur'an'ı Açıklamada Usûl

"İslam Akaidine Sızan Yanlışlar ve Ölçü" / İbrahim Sarmış

Modernite ve İctihat / Mehmet Çelen

Akıl-Nakil Çatışmasında Öncelik Problemi / Dr.Maşallah Turan

Tarihsel Muhammed ve Menkabevi Muhammed'i ayırmanın gerekliliği / Prof.Dr.Sönmez Kutlu
   
YAZARLAR  

Erhan Koç

Cengiz Duman

Mustafa Büyüksoy

Ömer Faruk Karataş

Adem İnce

Ferhat Özbadem

Nurullah Erkoç

Kalem sûresinde "Bahçe Sahipleri" kıssası
29/01/2014 - 10:36

SÖYLEŞİ  

'Türkiye İslam'ı sekülerleştirmemeli, sekülerliği İslam'laştırmalı' Mevlana Vahiduddin Han

Hindistanlı düşünür ve barış eylemcisi Mevlana Vahiduddin Khan geldiği Türkiye'de Timetürk'ün sorularını cevaplandırdı. Khan: 'Türkiye İslamı sekülerleştirmemeli, sekülerliği İslamlaştırmalı' dedi.

EDİTÖRDEN  

Islah ve İhya : Fikribeyan 3 yaşında

Mümin olmak: Bize bazı belli başlı görevler üstlenmemizi gerektirir. Bu görevler zaman ve şartlar ekseninde Öncül olma yönünden değişiklik gösterir. Çağımız putperestliğinin Doğu. Batı, Asya, Afrika gibi değişik coğrafyalarda değişik tezahürlerini görmemizi ve tahlil etmemizi iletişim araçları vasıtası ile kolayca tahlil etmemizi değerlendirmemizi sağlamaya yönelik ciddi bir iletişim çağı olduğu hesaba katılırsa biz Müslümanların bu iletişimden ve onun getirilerinden faydalarından mesul olduğumuz gerçeğini bize yansıtır.

İKTİBAS  

Prof.Dr.Yasin Aktay

Prof.Dr.Saffet Köse

Prof.Dr.Şinasi Gündüz

M.Beşir Eryarsoy

Prof.Dr.Ahmet Ağırakça

Prof.Dr.Tahsin Görgün

Prof.Dr.İbrahim Sarmış

Prof.Dr.Sönmez Kutlu

Prof.Dr.Hayri Kırbaşoğlu

Muhammed Abid Cabiri

M.Muhtar eş-Şankiti

Dr.Muhammed Ammara

"SÖMÜRGECİLİĞİN KEŞİF YOLU" ORYANTALİZMİN KLASİK SOSYOLOJİYE ETKİLERİ
05/02/2010 - 17:07

VİDEOLAR  

Şehid Seyyid Kutub belgeseli (Video)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (1)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (2)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (3)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (4)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (5)

 
 
Künye Günün Haberleri Sitene Ekle Ana Sayfa Yap Üye Ol Üye Girişi İletişim

Copyright © 2009 FİKRİ BEYAN
Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır.
İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz