Künye Günün Haberleri Sitene Ekle Ana Sayfa Yap Üye Ol Üye Girişi İletişim
  KURAN ÇALIŞMALARI     SÜNNET-HADİS     İSLAM DÜŞÜNCESİ     HUKUK-İKTİSAT-FIKIH     USÛL-METODOLOJİ     DİNLER TARİHİ     KİTABİYAT  

Arama

M.Beşir Eryarsoy Hocamızla Demokrasi Üzerine Röportaj

Atasoy Müftüoğlu / Tarihsel Zamanları Etkilemek

Kürşad Atalar'la Toshihiko İzutsu ve oryantalistler üzerine...

İnsan ve İstibdâd / Abdurrahmân Kevâkibî

Düşüncenin Okullaştırılması ve 21.Yüzyılda Müslümanların Geleceği / Kürşat Atalar


İslam Devlet Felsefesi / Mehmet Niyazi
Kitap konu olarak İslam’da devlet anlayışını inceliyor. Devlet nedir, hangi özelliklere sahip olmalıdır, devlet başkanı nasıl seçilir, başkanda hangi özellikler bulunmalıdır, devletler arası hukuk gibi konular hakkında İslam alimlerinin görüşleri anlatılıyor. Sistem tartışmalarının yaşandığı ülkemizde daha da bir güncellik kazanan kitap özellikle konuyla ilgilenenler faydalı olabilir.
19/08/2011 / 02:23

 

 

 

Mehmet Niyazi, İslam Devlet Felsefesi, Ötüken neşriyat

 

Genel Değerlendirme:
Kitap konu olarak İslam’da devlet anlayışını inceliyor. Devlet nedir, hangi özelliklere sahip olmalıdır, devlet başkanı nasıl seçilir, başkanda hangi özellikler bulunmalıdır, devletler arası hukuk gibi konular hakkında İslam alimlerinin görüşleri anlatılıyor. Sistem tartışmalarının yaşandığı ülkemizde daha da bir güncellik kazanan kitap özellikle konuyla ilgilenenler faydalı olabilir.

I. Giriş
İslam Devleti dinamik bir yapıya sahip olmasına rağmen, tarih boyunca, İslam alimlerine göre, İslam Devletlerinde oluşan müesseseler dinin esaslarına aitmiş gibi kabul edilmiştir. İslamiyetin temel kaynaklarında devlet başkanıyla ilgili kayıtlar bulunmadığı halde, Maverdi'nin ileriye sürdüğü özelliklerde kendisinin bilim seviyesinin ve yaşadığı dönemin payı olduğu gözden kaçmıştır.Gerek batılı bilim adamları, gerekse de onların yandaşları olanlar Hz. Ebu Bekir ve Hz. Ömer zamanında İslam devlet anlayışında sapmaların başladığı ve İslam devlet sisteminin uygulanmasının mümkün olmadığınısöylemektedirler. (Ridde ve Nadr Bin Haccac olayları).İslam'ın temel kaynaklarında amme müesseselerine dair bir kaide yoktur. Cihanşumül bir din bir millete ve bir çağa hitap ettiğinden ve her kültür ve her çağın müesseseleri farklı olacağından herhangi bir müessese vaz'etmemesi tabiidir. İslam devletleri dışarıdan müessese dolayısıyla amme hukuku kaideleri almış; ama bunların islamın devlet telakkisiyle çelişkili   olmamasına dikkat edilmiştir. Örfi hukukta İslam Hukuk'unun kaynaklarından sayılmıştır.

İslam tarihinde devlet düzeninin iyice yerleşmesi için fıkıh ve şeriat birbirinin müteradifi olarak kullanıldı. Ayet ve hadisler asıldır, anlam sebebi ve gayeleri gereğince fıkıh hükümleri doğmuştur. Dolayısıyla bunların birbirinin müteradifi olarak kullanılmasında bir engel bulunmadığı kabul edilmiştir. Muhakkak ki erbabınca bir engel yoktu; fakat bu ayrımı yapamayanların nezdinde fıkıh literatürü mukaddes bir havaya büründü. İslam’ın temel kaynaklarının tamamlayıcı unsuru oldu. Fıkıh uzun bir süre geliştirilemeyince ve çağın ihtiyaçlarına göre yorumlanamayınca da doğan boşluklar dışarıdan iktibaslarla giderilmeye çalışıldı. Bu hareket fıkhın şeriatla aynı olduğunu kabul edenlerce dinden uzaklaşmak olarak nitelendirildi. İktibasları savunanlarda fıkhı tenkit ederken dini tenkit durumuna düştüler. Son dönem en büyük İslam devleti olan Osmanlılarda ise İmam-ı Azam ve diğer büyük hukuk kodifikasyonları yapanlar gibi müçtehidler, Gazali seviyesinde alimler yetişmemiştir, Molla Hüsrev, İbni. Kemal gibi şahsiyetler orjinal araştırmalar yerine eskilerin nakli ile yetinmişler buda İslam dünyasında ilmi düşüncenin gelişmesine engel olmuştur.

II Devlet Felsefesi.
Kaynaklar:
Kuran, Hadis, sünnet, icma, kıyas-ı fukaha. İslamiyet öncesi ve sonrası islamiyetle çatışmayan örfler, Hulefa-i Raşidin'in uygulamaları, sorumlu devlet adamlarınm yönetimleri, dini kitaplar, yönetime ait kitaplar vs.

III İslam'da Devletin Zarureti
İslamiyet’te insan tam ve temiz olarak yaratılmıştır. (insanı en güzel şekilde yarattık ...) Bununla birlikte insan iyi ve kötü cephelere sahiptir. Kur'an'ın nasihatları vaazlarıyla yok edemediği kötülükleri, fenalıkları yok edebilmek için devlet otoritesine muhtaçtır. “Devlet başkanı Allah'ın yeryüzündeki halifesidir. Sizlerden biri bir ülkeye varırda orada devlet başkanı olmazsa, oturmasın çıksın.”

IV İslam Devletinin Doğuşu
Akabe Biadları ile başlar. 620 yılında 12 Medineli Müslüman şöyle yemin ediyorlardı “gerek sıkıntı ve gerekse müzayaka ve gerekse sevinç ve sürur halinde dinlemek ve itaat etmek başta gelir. Ve sen bizim üzerimizde tercihe sahip olansın. Ve biz emretme yetkisi taşıyan emire itiraz ve muhalefette bulunmayacağız. Allah yolunda bizi küçük gören ve horlayan kimsenin ayıplamasından çekinmeyeceğiz. Allah'a hiçbir şeyi şirk koşmayacağız. Aramızda hiçbir iftirada bulunmayacağız ve senin hiçbir iyi hareketinde sana karşı itaatsizlik etmeyeceğiz.” Hz. Peygamber Medine'ye göç ettiğinde siyasi ve sasyal hayata kabile anlayışı hakimdi. Her kabile ayrı bir hukuki birlik teşkil ediyor ve kendileri dışında hiçbir otorite tanımıyordu. (Gerek Yahudiler' de gerek Araplar arasında 6000 müşrik Arap'a 4000 Yahudi 50 Hıristiyan): Hz Peygamber sahabeleri ve diğerleri ile görüşerek dünyanın ilk anayasası diyebileceğimiz Medine vesikasını ortak karar olarak bir metin haline getirdi. Yapılan anayasa ile fertlerin ve kabilelerin kendi haklarını kendilerinin koruma usulü kaldırılıyor, merkezi bir otorite yani devlete tevdi ediliyordu. Eğer topluluklar arasında bir anlaşmazlık çıkarsa Hz. Peygamber yetkili merci kabul ediliyordu. Anayasanın en önemli özelliği sadece Medine şehrindeki Müslümanlara münhasır olmasıydı. Medine'ye ilave olunan bir araziye hatta ilerde doğacak olan Büyük İslam Devletine de tatbik olunabilecek yumuşaklıkta bir anayasa oluşturuldu. Gelişen şartlara göre eski hükümlüleri kaldırma ihtiyacı olmadan yeni idari kaide ve nizamlar ilave edilebilmiştir.

V İslama Göre Devletin Unsurları
1. İ. Ülke unsuru: İslam Hukukuna göre ülkeler müslümanların ve gayri müslimlerin idare ve hakimiyetlerine göre Dar'ul İslam ve Dar'ul Harp diye ikiye ayrılır. Bu tabirler Kur'an da yoktur. Hadisten çıkarılır. Yine de Dar'ul İslam ve Dar'ul Harp'in nasıl olacağı bahsi geçen hadislerde de tam olarak izah edilmemiştir. Bu konu İslam Hukukçularının yorumları ile şekillenmiş ve çok farklı nitelendirilmeler ortaya çıkmıştır. İslam Alimlerinin çoğu Dar'ul İslam'ı müslümanların emniyet içinde yaşadığı yer olarak tarif etmiştir. Cuma ve bayram namazlarının kılınabilmesinde ölçü almışlardır. Yinede bu hususta mezhepler arası farklı anlayışlar vardır.
2. Nüfus Unsuru: Ekseriyetin müslüman olması.
3. Hakimiyet unsuru: İslam ülkesinde bir zulmün veya milletin iradesi değil Allah’ın iradesinin hakimiyeti esasdır. İslam ve iman Allah'ın hakimiyetine teslim ve kabul demektir. İnkar ise küfürdür.

VI. İslamda Devlet Teşkilatı
Kur'an da devlet şekli veya teşkilatı hakkında herhangi bir ayet yoktur. Böylece Kur'an ve sünnete uyan zamanın ihtiyaçlarına göre ortaya çıkan bir devlet Şekli istenmiştir. ilk İslam Devletinde devlet başkanlığına gelişler düşünülürse bu sonuçlar ortaya çıkar. Evvela Kur'an’ı iyi bilen müslümanlar kral seçmediler. Bu krallık rejiminin mecbur olmadığını gösteriyordu. Hz. Ebu Bekir Hilafete çok dar bir zümre tarafından seçilmiştir. Bu klasik kamu hukuku açısından aristokratik bir sistem olarak değerlendirilir. Hz. Ebu Bekir, Hz. Ömer'i tayin etmiştir.

Hz. Osman'ı ise bir şura seçmiştir. Hz. Ali ve Hz. Muaviye dönemi halk demokrasisi niteliğini taşımak tadır. Devlet başkanlığına gelişlerde biata riayet edildiği için İslam Devletini despotizme kapalı olduğunu rahatça söyleyebiliriz. Netice olarak denilecek şey İslam devleti insan idrakinin anlayamayacağı ölçüde bir elastiki yapıdadır. Devlet şekli devrin icaplarına ümmetin durumuna kültür seviyesine, siyasi şartlar coğrafyanın ve zamanın imkan ve zaruretlerine göre belli edilir.

İslaın Devletinde Müesseseler.
a. Devlet Başkanı:
Haricilere göre devlet başkanı seçmemek en iyisidir. İhtiyaç duyuldukça müslümanlar toplanarak hükümet işlerini yürütebilirler. Mutezileye göre eğer halkın içinde ihtilaf yoksa devlet başkanına da ihtiyaç yoktur. Bir kısmı mutezile alimleri ise imam kararlaştırmanın farz olduğunu söylerler. Ehli Sünnet, Murcie ve Şia mezhepleri imamın lüzumunu kabul ederler.

Bazılarına göre bu aklen, bazılarına göre ise dinen vaciptir. İmamın seçilmesi ve biat aktinin yapılması ümmet için farzı kifayedir. Hal ve akt ehli imamı seçince, bütün halka için bu imam vacip olur. Ehli Sünnete göre iyi veya facir mutlaka bir imam olmalıdır. Hz. Peygamberin naaşı defnedilmeden önce hilafet tartışmalarının başlaması ashabın bu husustaki hassasiyetini gösterir. İslam devletinin başkanlığı için kullanılan ünvanda birlik yoktur. Halife, melik, imam denebileceği gibi çağımız yazarlarına göre devlet başkanı tabiride denilebilir.

Halifenin Kureyş'ten olacağı mevzuuda tartışmalıdır. İbni Haldun, Meverdi, Muhammed El Mübarek, Gürcani ve bazı alimler Kureyş'ten olmasının şart olmadığını söylemişlerdir.(Allah katında üstünlük ancak takva iledir.)

Devlet başkanlığına geliş yolları 3 tanedir. Seçim(Biat), tayin veya önceden kabul(akt) ve zorla devlet başkanı olmak.

a. Biat: Biat etmek için halkın tamamının biat etmesinin şart olmayıp ehli hal ve aktin biatını yeterli görenler çoğunluktadır. Biatte aleniyet şartı aranmıştır. Aynı zamanda seçmen şartının en az 5 olması gerektiği ileri sürülmüştür.
b. Tayin veya önceden kabul: Tayin (ve Süleyman Davut'a mirasçı oldu) ayetinden ve Hz. Ebubekir'in ölmeden önce Hz. Cimer'in halife olmasını istemesiyle doğmuştur. İslam devletlerinde irsiyet usulüde kaynağını bunlardan alır. İslam hukuk doktrininde devlet başkanının birbiri ardından sıra ile 3 kişiye veliaht tayin etmeside kabul edilmiştir. Halife sağken ancak onun izni ile veliaht seçilebilir. Ve yeni bir halife seçimine gidilebilir.
c. Zorla devlet başkanı olmak: Kaderiyye, Hariciler ve Mutezile mensuplarının göre işlerince zor kullanılarak devlet başkanı olunamaz. İmam-ı Azamda bu görüştedir. Fakat isyan etmek mümkün değilse ve isyanla muvaffak olunamayacaksa itaatte mahzur yoktur. Ehli Sünnet Alimlerinin çoğu zorla başkanlığı ele geçirmeyi zaruret imamı adı altında ayn bir bölümde ele almışlardır. Zaruret imamlarında ilim, adalet ve diğer özelliklerin yokluğuna bakılmaz. İslamın temel kaynaklarında devlet başkanları o mevkiiye nasıl geleceği belirtilmediğinden zanni şartlar altında zorla başkan olmakta caiz görülmüştür. Fakat asıl olan ırsiyet ve seçim usulleridir. İslama en uygun olanı ise her zaman olmamakla birlikte seçim usulüdür.

Hukuki nitelik bakımından devlet başkanlığı bir çeşit mukavele olarak değerlendirilmiştir.
Devlet Başkanlarında Aranan Şartlar. Her ne kadar islam bilginleri belli bir devlet şekli vaz edilmemesinden amme hukuku üzerinde çok durmamışlarsa da devlet başkanlarının hangi özelliklere sahip olması gerektiği titizlikle incelenmiş, ümmetin kaderi devlet başkanlığı makamında bulunanın şahsiyetine sıkı sıkıya bağlı olduğu kabul edilmiştir. Ehli Sünnet alimlerinin çoğu devlet başkanlığına fazilet ve liyakatçe en ileri olması gerektiğini söylemişlerdir. Taftazani eftal varken meftulün imametini ancak bazı durumlarda din ve mülk ile ilgili nasihatları yürütmede daha kuvvetli ise kabul etmişlerdir.

Harici, Mutezile, Murcie ve Şia'nın çoğunluğu eftal varken meftulün imameti caiz değildir der. Ehli Sünnet ise meziyetlerin şartlarına göre değişeceğini ve kimin daha iyi olduğunun bilinemeyeceğini söyler. Maverdi seçilecek kişilerin özelliklerini şöyle sıralamıştır.
a. Adaleti mutlaka
b. Devlet resinde bulunması gereken vasıfları temyiz edebilecek kadar bilgi.
c. Rey ve hikmet
d. Müslüman olma
e. Akıl baliğ olma

Halifelik(İmamet) makamındaki kimseler için şu özellikler bulunmalıdır.
a. Her yönüyle adil bir kimse olmalıdır.
b. Yapacağı görevlerde içtihat edebileceği bir ilmi olmalıdır.
c. Uzuvları sağlam olmalıdır.
d. Halkı sevk ve idare bilgisi olmalıdır.

Cürcani imamın Haşimi olmasını, dinin bütün meselelerini bilmesini, masum olmasını batıl şartlardan saymıştır. Ona göre böyle bir görevde aranacak olan ne zenginlik ne züht nede takvadır. Böyle bir görev için aranacak olan kutsal almayan ilim ve aynı zamanda fiziki kabiliyetler ile askeri ve diplomatik maharetlerdir. Hanefiler devlet başkanının müçtehit olmasını şart görmez. Dinin hükümlerine ve devlet idaresine vukufiyeti yeterli görürler. İslamın temel kaynaklarında devlet başkanlarında en çok aranan şartlar adil almak, akıllı almak, ergin olmak ve müslüman olmaktır. Maverdi kadından devlet başkanı olamaz diye bir şey dememektedir.

Bu hususta İmam Gazali'in ve Kadı Beydavi'nin dayandığı deliller yeterli görülmemektedir.(kadının imam olmasında. İmam=devlet başkanı) İslam hukukunda halifelik islam ümmeti üzerinde genel tasarrufta bulunma yetkisidir. Bunun manası imamın Hz. Peygamber adına din ve dünya işlerinde umumi riyasetidir. Hükümdar hatadan azade olmadığından aynen diğer tebaa gibi kanuna bağlıdır. Kişilere verdikleri zararları ödemekle mükelleftirler.

Kaç Tane Devlet Başkanı Olabilir
İslam devletinde birlik Hz. Peygamber, Hulefa-i Raşidin dönemi ile Emevilerin ilk yıllar ile devam etmiştir İslamın temel kaynaklarında dünyada birtek İslam devleti olacak diye bir kayıt bulunmadığından bu konu hukukçuların tartışmalarına sebep olmuştur. Mesela Maverdi Abbasilerin dışında müslüman devletlerin hükümdarlarına halifeden menşur almaları gerektiğini ileri sürüyordu. Hatta Yıldırım Beyazıt'ın da devrin Abbasi Halifesinden menşur istediği bilgilerimiz arasındadır. İslam dünyasında bir imam olabileceğini ileriye sürenlerin amacı fitnelerin doğmasıyla nizamın bozulmasını önlemektir. Kopacak fitneyi önlemek için imamın birliğine dair hadislerde birliğin bir devlette mi yoksa yeryüzünde mi olacağı lafzen belirtilmediğinden bazı yanlış anlaşılmalar olmaktadır.

Hadiste `Kim bir imama biat ederek anlaşma musafahasını yaparsa gücü yettiğince ona itaat etsin. Bir ikincisi çıkıpta evvelkisi ile nizaya kalkışacak olursa onun boynunu vurun. Birinci biatınıza sadık kalın, gereğini ifa edin. Birincilere borcunuzu ödeyin" cevabını vermişşerdir. Her iki hadiste de aynı devlet kasdedilmektedir. İki imam varsa hangisi önce seçilmişse hak onundur. İkisi beraber seçilmişse ikisi de imam değildir. Devlet başkanının hak ve yetkisi ulemaca şöyle formülleştirilmiştir. "Caizde Ulül Emrin hakkı tasarrufu vardır. Şeriatın menetmediği şeyleri menedebilir."

Devletlerle ile ilgilenmiş bütün islam bilginleri imamın en önemli görevinin adaletin tevzii olduğunda ittifak etmişlerdir. Devlet başkanı adaletin tevzi ile bizzat meşgul olmaktan ziyade adalet tevziini yapabilecek mekanizmayı kurmakla yükümlüdür. Zira adalet hukuk bilgisini gerektirir. Devlet başkanı bu bilgilerden mahrum olabilir.

Ebu Hanife ve diğer Iraklı hukukçulara göre Cuma imamlığı devlet reisinin önemli görevlerinden birisidir. Kanaatlerince Cuma namazları ancak devlet başkanının veya onun tayin edeceği birisinin hazır bulunması ile sahih olur. Hanefilerin Cuma imamlığına hayati önem vermeleri, devlet başkanlığı ile halkın veya tayin edilen imamla halkın bir araya gelmesini sağlamak içindir.

Devlet Teşkilatının Oluşması.
Hz. Ömer devrinde islam devletinin o zamanki başkenti olan Medine’ye mal ve para gelmeye başladığında bunların kontrol altına alınması için Beytül Mal kuruldu. Diğer müesseselerin oluşmasıda ihtiyaçların zorlaması ile olmuştur. Vezirlik müslümanların icadı değildir. İranlı'lardan alınmıştır. İki türlü vezirlik vardır. Tefviz ve Tenviz Vezareti.
Vezareti Tefviz: Veliaht tayini, devlet başkanın tayin ettiği memuru azletme ve devlet başkanlığı makamından isifa etme makamının dışında yekilidir. Bunu için (seni vezirliğe tayin ettim sözü yetmez) Tam yetkili kelimesi kullanmalıdır. Vezareti Tenfiz'de ise devlet başkanı tarafindan verilen bir emri ifa söz konusudur. Vezareti Tenfizin sayısı birden fazla olabilir. Hz. Ömer zamanında bir şura meclisi birde umumi meclis vardı. Umumi meclis ender karşılaşılan meselelere dair toplanılan ve müslüman kabile ileri gelenlerinden meydana gelen bir meclisti. Bu meclisin celseleri günlerce sürer, şahıslar korkusuzca hür konuşurlardı. İslam Dünyasında ilk divanı tesis eden Hz. Ömer’dir.

Rasulullah'ın eyaletlere gönderdiği valiler kazai, idari, askeri işlere bakar, vergilerin toplanmasını sağlarlardı. Hz. Ömer zamanında valilik ve kadılık ayrılmış, kadılar islam hukukuna vakıf şahıslardan seçilmiştir. Kadıları valiler tayin eder fakat hüküm vermesine karışmazlardı. Abbasiler döneminde kadıların görev ve yetkileri genişledi. Vakıflar, emniyet, belediye, darphane, beytül ınal müesseselerinin sorumluluğunu da üstlendiler. Ülkeyi il, ilçe, bucak gibi birimlere ayırarak ademi merkeziyete başvuran Hz. Ömer'dir. Ömer Bin Abdulaziz zamanında müftülük kadınında başvurduğu yargı organını tamamlayan bir unsur olarak oluşturuldu. Ümmetin fetva alabileceği makam olarak kurulan müftülük hukuki veya dini sorulara cevap veriyordu. Hukuk bilgini olduğuna inanılan her müslümanın müftülük haricinde bu işi yapabilme serbestiyeti kaldırılmamıştır. İslam devletinde asıl olan teşkilat değil devletin göreceği vazifedir. Kitabul Haraçtan öğrendiğimize göre memurlar Türk Atına binmeyeceklerine, ince zarif elbise giymeyeceklerine kapılarında hizmetçi bulundurmayacaklarına söz verirlerdi.

Tayin edilen kişinin mal ve mülkünün tam listesi yapılır ve mali durumundaki artışlar kontrol edilirdi. İslam devletinde kadınlarda devlet dışı kabul edilmemişlerdir ve görev alabilecekleri söylenmiştir. Ebu: Hanife ve Taberiye göre kadınlar hakim olabilirler Maverdiye göre kadınlar vezirlik yapamazlar. Hz. Peygamber devlet işlerinde gayri Müslimlerden yararlanmakta sakınca görnıemiştir. Maverdi'ye göre yabancılar tenfiz veziri olabilir, tefviz veziri olamazlar.

VII İslam Devletinin Mahiyeti. Bir Hukuk Devleti mi?
Gerek akabe biatlan, gerek Medinede ilk islam devleti kurulurken gayrimüslimlerle yapılan anlaşma İslam devletinin hukukilik esasına göre teşekkül ettiğini bize göstermektedir. Devlet başkanı bir yana islamda bizzat Hz. Peygamber bile başına buyruk değildir. Sünnetin mahiyeti gereğince bilinmediğinden Hz. Peygamberin devlet hayatındaki uygulamalarında Hulefai Raşidin Döneminde değişiklik yapılınca bu bazılarınca sapma olarak nitelendirilmiştir. Mesalihi ammeyi idare yolunda yapılan tasarruf ve hükümlerin hangileri olduğu ve bağlayıcılık özelliğinin bilinmesi gerekir. Mesela peygamberimizin “Bir kimse sahipsiz ölü bir toprağı işleyerek diriltse o yer onundur” hadisi müctehidi izma göre efendimizin İmamü-l müslimin vasfı ile söylediği hükümdür. Dolayısı ile peygamberimizin bu sıfatla verdiği hüküm yaptığı işin başka ferdin yapabilmesi ancak hükümetin müsaadesiyle olabilir. Nebi (sav) sadır olan her şey ümmeti için hukuken bağlayıcı değildir. Hz. Ömer'in yaptığı değişikliklerde dini mahiyette olmadığından dinden sapma olmaz.

İnsan hal ve hareketlerinin çoğunu meydana getiren, ne iyi nede kötü denemeyen fiillerdir. Kanun koyucu mübah fiilleri düzene sokmak için her zaman müdahale edebilir. Kuran ve sünnetin meşru kıldığı bazı hususları, kötü neticeleri önlemek için sonradan men etmişlerdir. (Mesela ehli kitaptan kadınla evlenme ve Şam ve Irak mevkiinde arazinin 4/5 inin gazilere dağıtımı) Sahabiler daha önce benzeri geçmemiş bazı hükümlere hayırlıdır diyerek benimsemiştir.

Kur'an-ı Kerim'in mushaf halinde toplanılması fiyatların kontrolü ve Hz. Osman’dan itibaren Cuma için minareden okunan ilk ezanı burada zikredebiliriz. Kuran ve sünnetten sonra islam hukukunun bir kaynağıda icmadır. Hukukçular ancak kuran ve hadisler bir konuda hüküm getirmemişse kuran ve hadiste yeralan ifade ve terimler çeşitli yorumlara açıklık bırakılmışsa hukuk kaidesi istihraç etmek için icmaya başvurabilirler.

İslamın temel kaynaklarına istinat eden hukukun (şeriatın) yanı sıra genellikle kamu ile ilgili konularda olmak üzere örfi hukuk doğmuştur. Elbette bu hukuk hakkında şeri bir hüküm bulunmayan konularda söz konusu olabilir. Burada asıl olan unsur kamu yarandır.

Devletin veya devlet başkanının görevi kanun yapmak değil, kanuna bizzat uymak ve tebayı bizzat uydurmaktır. İslam hukuku bize aşırı bir hukuk örneği vermektedir. Kişinin haklan ne devletin nede halife veya hükümdarın ürünü değildir. Kuranın, sünnetin ve meri hukukun ürünüdür.

Kanunlaştırma Hareketi: Kanunlaştırma Hareketini kamu hukuku ve özel hukuk olmak üzere ikiye ayırmak gerekir. İlk kanunlaştırma hareketi Hz. Peygamberimizin Medine'ye Hicreti ile başlamıştır. Hz. Ömer diğer devletlerin teşkilatlarını ve bu devletlerdeki yönetimleri ve bu yönetimdeki usulleri inceletirdi. Kabule şayan bulduklarını almaktan imtina etmezdi. Arazi ve gümrük vergileri, devlet memurluğu, murakabe ve muhaseb hakkında düzenleme yapan kanunları İran ve Suriye'den almıştır. Cizye'ye atıf yapan Taberi (bunlar Ömer'in İran’ı fethettiği zamanki kanunlardır) diye yazar. Dolayısı ile yabancı devletlerin kanunlarını ve müesseselerini almakta, ideolojik bir mahiyet taşımadığı müddetçe mahsur görülmemiştir.

Abbasiler zamanında kamu hukuku ile alakalı kitaplar yazılmaya başlanmıştır. Kanuna ihtiyaç gösterdiği durumlarda yetkili organlar kanun vazedebilmekteydi. Yazılan kitaplar, çıkarılan kanunlar devlet müdahelesinden uzakta engin bir hürriyetle özel hukuku gelişmiştir. Durum böyle olmasına rağmen hicri 3. yy'dan son islamda içtihat kapısının kapandığı belirtilmiştir. Oysaki mezhep imamları dahil kendi görüşlerinden daha iyisine ulaşılabileceğini söylemiş, hatta bazıları aynı mülahaza ile talebelerinin önünü tıkamamak için derslerinde onları not almaktan menetmiştir. Bazı bilim adamları ile içtihat kapısı kapanmamıştır. Ama o kapıdan geçecek insan yetişmemiştir şeklinde açıklamalar yapmak zorunda kalmışlardır. Bilhassa batılı bilginler islamiyetin Hristiyanlık gibi teokratik bir düzen getirdiğine inanmışlardır.

Oysaki din adamları sınıfı islamiyette mevcut değildir. Din bir zümrenin hukuk anlaması ve yorulmaması için değil bütün insanlık için nazil olmuştur. Bunun yanında devlet başkanlığı ile dini liderliğin ayrı elde toplanacağına dair islamın temel kaynaklarında bir hüküm yoktur. Ayrıca İslamda Hristyanlık'ta olduğu gibi dini liderlik gibi bir müessese söz konusuda değildir. Zaman zaman Hz. Süleyman ve Hz. Muhammed'te olduğu gibi peygamberlik ve devlet başkanlığı bir yerde toplanmış ve zaman zamanda ayrılmışlardır. (Hz. İsmail ve Harut olayı) Kur’anda geçen bu yorumlara dayanan islam hukukçuları, islam devlet başkanını dünyevi, uhrevi olarak ayırmışlardır. Teokratik devlet yanılgısının bir kaynağıda sultanların bazılarının devrin halifelerinden menşur olmalarıdır. Halbuki bunun en büyük sebebi islam dünyasında sayısı artan devletlerin aralarında bir karışıklık doğmasına engel olmaktır. Böylece nüfuzu korunan halifelikle islam birliği sağlanmış oluyordu. Teokrasi iddiasının başka bir kaynağıda islam hukukunun ilahi kaynaklı olmasıdır.

Ancak daha öncede belirtildiği gibi islam devlet düzeninin diğer devlet düzenlerinden farkı islam devletinde insanların kaderinin yöneticilere bırakılmamasıdır. İnsanı realist olarak ele alan islamiyet zulümlerin önüne geçmek için hukuka kaynaklık etmektedir. İnsan haklarının subjektifliği insan iradesinin kararsızlığı düşünülürse akıl ve iradenin yegane kaynak olamayacaklarına rahatlıkla varılır. İslamiyetin temel kaynaklan kamu hukuku alanında geçerli olan yasalar getirmemiştir. Genel olaraktan bu hususların düzenlenmesi yönetenlere bırakılmıştır. Temel kaynaklar incelendiğinde hukukçulara bazı sınırlamalarda getirilmiştir. Bu sınırlamalar zina, katl, kısas, hırsızlık, miras gib belli olan hususlardadır. İslam hukukunda insan hayatını esas kuşatan tavsiye edilen fiillerle tavsiye edilmeyen mekruh hareketlerdir. Mübah sayılan fikirler ise bundan daha geniş yer kaplar. İslam hukukunda bu mübah dairesini daha geniş yapan bir hüküm de zaruretin mahzuratı mübah kıldığı hükmüdür.

VIII İslam Devletinde Hürriyetler.
İslam Devletinde kişi doğuştan getirdiği esaslı ve ezeli haklarla mücehhez olarak devletin karşısında yer alır. Devlet kişilerin refah ve saadetlerini temin, hürriyetlerini korumak bakımından vasıtadır. Kişi suçu ispat edilene kadar masumdur. İslamın temel kaynaklan hürriyeti tahdit etmemiş sadece sınırlarını çizmiştir. Yeni hürriyetler söz konusu olunca islamda yerlerinin olup olmadığının değerlendirilmesi gerekir. Çağımız anayasa ilmine göre islamın getirdiği hürriyetleri şöyle tavsif etmek mümkündür.

Kişi güvenliği
Mesken dokunulmazlığı
Seyahat Hürriıyeti
İnanç hürriyeti
Grörüş ve düşünce hürriyeti
Çalışma ve kazanma hürriyeti
Mülk edinme ve yerleşme hürriyeti

İslam hukukunda herhangi bir fiil kanunlarda suç olarak yer almıyorsa faili cezalandırılamaz. Yine işlemde asıl olan hürriyetlerdir. Yasaklar hayatta bulunanın neneline göre arizi sayılmıştır.

IX. İslam Devletinin Esasları
1. Kuvvetin kanunda toplanması
2. Adalet
3. Dayanışma (Müşavere)
4. Liyakat
5. Sosyal dayanışma

Cemiyet halinde yaşamanın asgari şartlarını düzenleyen vahiyler sınırlıdır. Bunlar daha ziyade hayatı düzenleyen hukuka kaynaklık etmektedirler. Temel kaynaklarda en çok adalet üzerinde durulmuştur.

İslamda en kutsal değer. Hakkı sahibine ulaştırmaktır. Adalet ancak kanun önünde eşitlikle mümkündür. Bu hususta Hz. Peygamber'e bile bir ayrıcalık tanınmamıştır. İslamiyet Müslümanlarla gayrimüslimlerle bir arada yaşamalarını ve zımmilerin hukuklarını gözetmeyi temel bir ilke olarak kabul etmiştir. Cezai ve medeni kanunlar nazarında müslüman, zımmi farkı yoktur. Zımmiler kendi yaşadıkları bölgelerde kendi kanunlarını uygulamakta serbesttirler. Şayet zımmiler mecbur olmadıkları askerlik hizmetini yaparlarsa cizyeden vazgeçilir ve kendilerine hizmetinin bedeli ödenir. İslam ceza hukukunda suçların şahsiliği ilkesi vardır.

Devlet hayatında müşavere mevzuu üzerinde de çokça durulmuştur. İstişare sonucu varılan karara devlet başkanının veto ile karşı gelme hakkı bulunması devir ve şartlara göre halkın tercihine bırakılmıştır.

Kuranda 20 ayrı yerde namazdan sonra zekat zikredilerek sosyal dayanışmaya verilen önem anlatılmıştır. Sadaka ve zekat aynı prensipten doğmakla beraber fiilen ayrılmaktadırlar. Sadaka şahsi ve vicdanla Allah arasındadır. Zekat ise mecburi karakterdedir. Vergi veya iane şeklinde devlete veya ictimai müesseseye zekat verilmez. Zekat sadece üretken mallardan alınır.

Toprak ürünlerinden alınan zekata öşür denir.

X. İslam Devletinin Diğer Devletlerle İlişkileri
İslam barış anlamına gelen selamdan türemiştir. Barış islam devletinin en önemli amaçlarından birisidir. İslam telakkisine göre devletler arasındaki ilişki politik, askeri menfaatlere dayanmayıp ahde vefa ilkesini esas almaktadır. Karşı taraftaki müslümanların menfaati olsa bile yapılan ahdin bozulmasına cevaz verilmemiştir. Hz. Peygamberin “İnsanlarla Allah'tan başka ilah yoktur, demelerine kadar savaşmakla emrolundum” sözü pek çok islam hukukçusuna göre müslümanlara yapılan tecavüze karşı koymak, islam davetçilerini himaye müslümanlara yardım etmek, din hususunda düçar oldukları fitneyi izale etmek için savaş yapılmalıdır şeklinde yorumlanmıştır. Ayrıca Şafiilerin bazıları savaşın asıl amacının kafirleri öldürmek değil onları hidayete ulaştırmak olduğunu söylemiştir.

39 Yorum

Diğer Haberler

M.Beşir Eryarsoy Hocamızla Demokrasi Üzerine Röportaj

İslami Kimlik ve Şahitlik Görevi / Erhan Koç

Ümit Aktaş:'İslamcılıkta Yeni Paradigmaya doğru'

İslam Hukukunda Egemenliğin Sahibi ve Kaynağı Sorunu / Erhan Koç

Mevdûdi'nin 3.yol önerisi ne?

İslam Devlet Felsefesi / Mehmet Niyazi

Batı Hukuk Düşüncesinde Egemenlik Teorisi (2) / Erhan Koç

İktidarın Teolojisi Üzerine Deneme: "Onlara Eğer Yeryüzünde İktidar Verirsek" / Mustafa Yılmaz

Demokrasinin Krizi-Demokrasiye Eleştirel Bir Bakış / Hamdi Tayfur

Gelecek Tasavvuruna Dair Fıkıh Üretme Tembelliği / Dr.Serdar Demirel

Batı Hukuk Düşüncesinde Egemenlik Teorisi (1)

Dini Demokrasi / Ayetullah Hamenei

’Kemalist-laik-türkçü ideoloji’nin bütünüyle çöktüğü anlaşılmalı..

Egemenlik teorisi ve Problemler / Erhan Koç

Yürütmeyi daha iyi kontrol etmek, işte modernlerin özgürlüğü!

"Hakimiyet Allah'ındır" Kavramının Anlamı ve Mahiyeti / Erhan Koç

İhvan: Devlet yönetiminde İslami referansları reddetmek ahlaksızlık

Velayet-i Fakihi Nasıl Anlamalı? / Muhammed Can

İslam'da Siyaset Anlayışı / Ebu'l Ala El-Mevdudi

İslam'da Yönetim / Haluk Özdoğan

Raşid Hilafet, Raşid Toplum / Muhammed Muhtar eş-Şankiti
   
YAZARLAR  

Erhan Koç

Cengiz Duman

Mustafa Büyüksoy

Ömer Faruk Karataş

Adem İnce

Ferhat Özbadem

Nurullah Erkoç

Kalem sûresinde "Bahçe Sahipleri" kıssası
29/01/2014 - 10:36

SÖYLEŞİ  

'Türkiye İslam'ı sekülerleştirmemeli, sekülerliği İslam'laştırmalı' Mevlana Vahiduddin Han

Hindistanlı düşünür ve barış eylemcisi Mevlana Vahiduddin Khan geldiği Türkiye'de Timetürk'ün sorularını cevaplandırdı. Khan: 'Türkiye İslamı sekülerleştirmemeli, sekülerliği İslamlaştırmalı' dedi.

EDİTÖRDEN  

Islah ve İhya : Fikribeyan 3 yaşında

Mümin olmak: Bize bazı belli başlı görevler üstlenmemizi gerektirir. Bu görevler zaman ve şartlar ekseninde Öncül olma yönünden değişiklik gösterir. Çağımız putperestliğinin Doğu. Batı, Asya, Afrika gibi değişik coğrafyalarda değişik tezahürlerini görmemizi ve tahlil etmemizi iletişim araçları vasıtası ile kolayca tahlil etmemizi değerlendirmemizi sağlamaya yönelik ciddi bir iletişim çağı olduğu hesaba katılırsa biz Müslümanların bu iletişimden ve onun getirilerinden faydalarından mesul olduğumuz gerçeğini bize yansıtır.

İKTİBAS  

Prof.Dr.Yasin Aktay

Prof.Dr.Saffet Köse

Prof.Dr.Şinasi Gündüz

M.Beşir Eryarsoy

Prof.Dr.Ahmet Ağırakça

Prof.Dr.Tahsin Görgün

Prof.Dr.İbrahim Sarmış

Prof.Dr.Sönmez Kutlu

Prof.Dr.Hayri Kırbaşoğlu

Muhammed Abid Cabiri

M.Muhtar eş-Şankiti

Dr.Muhammed Ammara

"SÖMÜRGECİLİĞİN KEŞİF YOLU" ORYANTALİZMİN KLASİK SOSYOLOJİYE ETKİLERİ
05/02/2010 - 17:07

VİDEOLAR  

Şehid Seyyid Kutub belgeseli (Video)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (1)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (2)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (3)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (4)

"Gelenek ve Modernite arasında İslam" Ebubekir Sifil - R.İhsan Eliaçık (5)

 
 
Künye Günün Haberleri Sitene Ekle Ana Sayfa Yap Üye Ol Üye Girişi İletişim

Copyright © 2009 FİKRİ BEYAN
Sitemizdeki yazı, resim ve haberlerin her hakkı saklıdır.
İzinsiz, kaynak gösterilmeden kullanılamaz